INSURRECTION/ SP MPs rebel, drag Gjati to vote on territorial division!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

"Jewish Museum" and "Labëria Club" in Vlora

2026-09-07 16:08:44Pikëpamje SHKRUAR NGA AURON TARE

"Jewish Museum" and "Labëria Club" in Vlora

Albania often becomes a battleground for a building and, in the end, we end up arguing about history. Today's debate about the building where the Labëria Club was founded is one of them. For some time now, there has been talk of creating a museum in Vlora dedicated to the history of the Jews. In itself, there is nothing in the news that should not be received with respect. On the contrary.

The story of the Jews who arrived in Vlora, expelled from Christian Europe and welcomed into the territories of the Ottoman Empire, is one of those stories that Albania has left in the shadows for too long.

It is a story of migrations, trade, the sea, empires and people who, expelled from one end of Europe, found refuge at another end of the Mediterranean.

But, as is often the case in our country, the problem is not always the idea. The problem begins when, in order to build up one story, another story fades away. Especially when this is done under the influence of the political conjuncture of the day.

Today's debate about the former Labëria Club, which is expected to be turned into a Jewish history museum, has raised several issues of public interest, particularly about the building itself.

Because the building is not just a building, but a historical memory, spiritually owned by the lepers of Vlora. A piece of that invisible thing that we, Albanians, call with great pathos heritage, but which we treat with very little care when it comes to preserving it.

It's enough to look at this abandoned and dilapidated building from neglect, even though it bore a great name on its shoulders: Labëria Club.

But back to the topic being discussed today. Should Vlora have a Jewish museum?

The answer is very simple. Of course it can.

I would like a Museum of Vlora where the history of the Jews would also be represented. But the question being asked in Vlora today is about the building.

Should a new memory be built by displacing an old memory?

And here, I think, the real debate begins.

Because Vlora is not a city without history. On the contrary. Vlora probably has more history than it can carry on its shoulders.

She has seen Roman legions, Byzantines, Normans, Venetians, Ottomans, merchants, soldiers, rebels, diplomats, patriots and revolutionaries.

He's seen Caesar. He's seen Pompey. He's seen Suleiman the Magnificent. He's seen the Doges of Venice.

He saw Ismail Qemali. He saw Enver Hoxha. But he also saw Khrushchev.

And, among these characters that history has included in its books, Vlora has also seen thousands of people without monuments, without statues, and without names engraved in bronze.

Ndër ta edhe hebrenjtë sefardë, si pjesë e kësaj historie të madhe. Jo thjesht sepse ata erdhën nga Europa që i përndiqte, por sepse, për një periudhë të rëndësishme, u bënë pjesë e qytetit dhe e historisë së tij, duke u shndërruar njëkohësisht në pjesë të historisë më të gjerë të Ballkanit.

Hebrenjtë që mbërritën në territoret osmane pas dëbimeve nga Gadishulli Iberik nuk sollën me vete vetëm tragjedinë që Europa e krishterë u kishte shkaktuar. Ata sollën tregtinë, lidhjet mesdhetare, zanatet, përvojën, gjuhët dhe kapitalin.

Për këto arsye, Porta e Lartë nuk i mirëpriti vetëm sepse sulltanët kishin zemra të mëdha. Perandoritë, për fat të keq të romantikëve, nuk ndërtohen mbi zemërgjerësinë e sundimtarëve, por mbi të gjitha mbi interesat.

Pikërisht këtë interes kuptoi Sulltan Bajaziti II, i cili më 1492 lejoi hebrenjtë e Gadishullit Iberik të vendoseshin në territoret osmane. Bajaziti II, ashtu si edhe pasardhësit e tij, kuptoi atë që shumë sundimtarë të Europës e kuptuan vonë: se një njeri i dëbuar nga një vend mund të jetë një pasuri për vendin që e pret. Aq më shumë një komunitet dinamik.

Prandaj hebrenjtë u lejuan të vendoseshin në qytete të rëndësishme të Perandorisë Osmane, si Vlora, Janina, Delvina, Berati dhe, veçanërisht, Selaniku, i cili u kthye në qytetin më të madh hebre në Perandori. Komuniteti i Selanikut lulëzoi deri në shfarosjen e tij gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Në këtë kontekst historik duhet kuptuar edhe Vlora e fillimit të shekullit XVI, e cila nuk ishte një qytet që priste refugjatë nga mëshira. Vlora ishte një port osman, ku tregtia venedikase kishte një ndikim të madh dhe, pikërisht për këtë arsye, një komunitet hebraik në Vlorën osmane mund të neutralizonte influencën venedikase, duke prodhuar të ardhura për arkën e Portës së Lartë.

Vlora nuk mund të kuptohet jashtë historisë së portit dhe konkurrencës tregtare të tij me portet e tjera. Ashtu si Porti i Vlorës nuk mund të kuptohet pa Venedikun dhe Venediku pa Mesdheun. Ashtu si nuk mund të kuptohet Mesdheu pa njerëzit që kanë kaluar nga njëri breg në tjetrin, duke besuar se deti, ndryshe nga kufijtë, nuk pyet kurrë se çfarë feje ke.

Prandaj, nëse Vlora do të ndërtojë një muze, pyetja nuk është nëse historia hebraike duhet të jetë brenda tij. Patjetër që duhet.

Madje duhet të jetë e dokumentuar mirë, me arkivat dhe regjistrat osmanë, të cilët tregojnë saktësisht se ishin osmanët ata që ndihmuan familjet hebreje të shpëtonin jetën e tyre.

Por, mbi të gjitha, me gjurmët që ky komunitet la në ekonominë dhe jetën urbane të qytetit.

Për këtë arsye, historia e hebrenjve nuk duhet të jetë e ndarë nga historia e Vlorës shqiptare, venedikase apo osmane, pasi një komunitet që u bë pjesë e qytetit nuk duhet të shkëputet nga konteksti i tij për t’u vendosur në një muze të veçantë.

Ndërkohë, çfarë ndodh me kujtesën e ndërtesës që zgjidhet për këtë muze?

Nuk mund të marrësh një ndërtesë historike, t’i heqësh kujtesën, t’i ndryshosh emrin dhe pastaj të deklarosh se ke shpëtuar historinë.

This is one of those modern inventions that bureaucrats call resuscitation. But memory is not resuscitated by killing its previous life.

In Vlora, the memos are too old to be handled with the ease with which the ministry tables are changed.

Vlora is Labëria. And Labëria is history. It is not old furniture that can be moved to a warehouse to make room for a more internationally attractive project.

And here, out loud, something must be said that is rarely said in Albania, because we have begun to fear every sentence that does not end with a diplomatic statement.

We can respect the history of another people without silently accepting that the history of our own people becomes less important.

For this reason, I can say without any hesitation:

I greatly respect the history of the Ottoman Empire.

I also respect Israel.

I respect the extraordinary history of a people that has preserved its identity for thousands of years, going through expulsions, tragedies, and returns that European history can barely summarize in a sentence.

But, with all due respect,

I love Labëria more.

And I don't see anything wrong with this love. On the contrary, respect for the world begins with respect for the place where you were born.

Internationalism that does not know its own home is just a kind of moral tourism, which, unfortunately, has taken hold of our politics.

We can respect America without becoming Americans.

We can admire Israel for what it has managed to do for its people in a relatively short time.

But we, first of all, must know how to raise Vlora and Labëria on the pedestal of our history.

We must know how to appreciate what Labëria and Vlora have done to preserve the Albanian identity.

So we can build a museum for the Jews. But before we worry about how we will put the memory of another community on a pedestal, we should ask ourselves:

When will we put our history on a pedestal?

When will we realize that our story is no less important just because it doesn't always have an international audience?

I love America.

I respect Israel.

But I love Labëria more.

And precisely because I love Labëria, I don't want it to be closed in a small museum, somewhere on the outskirts of our memory.

I want her story to stay where it belongs: in the heart of Vlora.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×