Gjyshërit, po aq të varur nga telefonat sa edhe nipërit e mbesat e tyre: Pse brezi i pasluftës po bëhet i varur nga rrjetet sociale

16 Nëntor 2026, 19:32Lifestyle SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

Gjyshërit, po aq të varur nga telefonat sa edhe nipërit e mbesat

Për vite me radhë, prindërit dhe gjyshërit kanë qenë ata që u kërkonin të rinjve të largoheshin nga telefonat dhe të kalonin më shumë kohë me familjen.

Por duket se rolet po përmbysen. Gjithnjë e më shumë persona të moshuar po kalojnë orë të tëra në rrjetet sociale, duke parë video, duke shpërndarë fotografi dhe duke ndjekur përmbajtje që algoritmet ua servirin pa ndërprerje.

Fenomeni ka marrë edhe një emër të veçantë: “screenagers”, një lojë fjalësh që bashkon ekranin me adoleshentët, por që këtë herë u referohet përdoruesve mbi 65 vjeç.

Një artikull i publikuar nga gazeta spanjolle El País ngre shqetësimin se varësia nga telefonat inteligjentë nuk është më një problem që prek kryesisht të rinjtë. Edhe brezi i lindur gjatë periudhës së njohur si “baby boom” po përfshihet gjithnjë e më shumë në botën digjitale, me të gjitha përfitimet dhe rreziqet që ajo sjell.

Sipas një raporti të Këshillit të Lartë të Kërkimeve Shkencore në Spanjë (CSIC), përdorimi i internetit është bërë pothuajse universal te personat e moshës 65 deri në 74 vjeç. Në vitin 2025, 96.3% e kësaj grupmoshe kishin akses dhe përdornin rregullisht internetin.

Megjithatë, kjo shifër nuk do të thotë se të gjithë përdoruesit janë të varur nga teknologjia. Shqetësimi i ekspertëve lidhet me rastet kur përdorimi i telefonit bëhet i tepruar dhe fillon të zëvendësojë aktivitetet e përditshme.

Nga Facebook dhe WhatsApp te videot e shkurtra dhe përmbajtjet e krijuara me inteligjencë artificiale, të moshuarit po zbulojnë një botë që ofron argëtim të vazhdueshëm, por që mund të bëhet edhe një kurth për vëmendjen.

Një nga problemet më serioze është mungesa e njohurive të mjaftueshme për të dalluar informacionin e vërtetë nga përmbajtjet e manipuluara.

Fotografitë e krijuara me inteligjencë artificiale, videot e falsifikuara dhe mesazhet mashtruese po bëhen gjithnjë e më bindëse. Për personat që nuk janë rritur me teknologjinë digjitale, identifikimi i këtyre manipulimeve mund të jetë më i vështirë.

María Gijón, autore e një libri mbi shkëputjen nga përdorimi i tepruar i telefonit, shpjegon se algoritmet e rrjeteve sociale e përforcojnë këtë problem.

Sa më shumë kohë që një përdorues kalon duke parë, ruajtur apo shpërndarë një lloj përmbajtjeje, aq më shumë materiale të ngjashme i shfaqen.

Kështu, përdoruesi mund të përfundojë në një mjedis digjital ku sheh vazhdimisht informacione që përforcojnë bindjet e tij, ndërsa përmbajtjet e pavërteta mund të ndikojnë në mënyrën se si e percepton realitetin.

Rreziku nuk kufizohet vetëm te dezinformimi.

Ekspertët paralajmërojnë se personat e moshuar mund të bëhen objektiva të mashtrimeve financiare, veçanërisht kur marrin mesazhe private që u kërkojnë të dhëna personale, informacione bankare apo pagesa.

Shpesh, fakti që përdorin të njëjtat platforma ku komunikojnë me fëmijët dhe nipërit u krijon një ndjenjë sigurie, duke bërë që të tregohen më pak të kujdesshëm përballë personave të panjohur.

Një tjetër fenomen është përhapja e përmbajtjeve të krijuara me inteligjencë artificiale.

Fotografi të pazakonta, video humoristike, urime ditëlindjesh dhe imazhe që duken reale shpërndahen masivisht në grupet familjare.

Por ajo që për të rinjtë mund të duket si një sjellje e bezdisshme, sipas specialistëve shpesh fsheh një nevojë emocionale.

María Quevedo, drejtuese e trajtimit në klinikën RECAL, shpjegon se shumë persona të moshuar i shpërndajnë këto materiale për të ruajtur lidhjen me familjarët dhe për të ndier se vazhdojnë të jenë pjesë e jetës së tyre.

Një video me mace, një recetë e pazakontë apo një fotografi e krijuar me inteligjencë artificiale mund të jetë thjesht një mënyrë për t’i treguar dikujt se po mendon për të.

Për këtë arsye, ekspertja këshillon që familjarët të mos i përqeshin apo qortojnë të moshuarit për mesazhet e shumta që dërgojnë.

Sipas saj, reagimet përçmuese mund t’i bëjnë ata të ndihen të refuzuar dhe të tërhiqen edhe më shumë në botën virtuale.

Problemi fillon kur telefoni nuk shërben më si mjet komunikimi, por bëhet aktiviteti kryesor i ditës.

Përdorimi i tepruar i rrjeteve sociale mund të ndikojë në cilësinë e gjumit, të zvogëlojë aktivitetin fizik dhe të kufizojë kontaktet e drejtpërdrejta me njerëzit.

Në disa raste, ai mund të shoqërohet me ndjenja ankthi, vetmie dhe izolimi.

Një raportim i BBC-së në shtator solli përvojën e një gruaje britanike 62-vjeçare, e cila pranonte se shpesh e merrte telefonin pa e kuptuar dhe përfundonte duke kaluar shumë më tepër kohë sesa kishte planifikuar duke shfletuar rrjetet sociale.

Ajo e përshkruante këtë sjellje si një problem që nuk kufizohet te të rinjtë, duke theksuar se edhe prindërit dhe gjyshërit duhet të jenë të vetëdijshëm për shembullin që u japin fëmijëve.

Megjithatë, specialistët theksojnë se teknologjia nuk duhet parë vetëm si kërcënim.

Për shumë të moshuar, rrjetet sociale janë një mundësi e rëndësishme për të ruajtur kontaktet me familjarët që jetojnë larg, për të krijuar miqësi, për të marrë informacion dhe për të luftuar vetminë.

Ato mund të jenë veçanërisht të dobishme për personat që kanë vështirësi në lëvizje apo mundësi të kufizuara për të marrë pjesë në aktivitete shoqërore.

Prandaj, zgjidhja nuk është ndalimi i përdorimit të telefonit, por krijimi i një marrëdhënieje më të shëndetshme me të.

Ekspertët rekomandojnë që familjarët t’i ndihmojnë të moshuarit të identifikojnë mashtrimet, të kuptojnë mënyrën se si funksionojnë algoritmet dhe të dallojnë përmbajtjet e krijuara artificialisht.

Po aq e rëndësishme është që komunikimi në internet të mos zëvendësojë takimet, bisedat dhe aktivitetet e përbashkëta në jetën reale.

Fenomeni i “screenagers” tregon se marrëdhënia me teknologjinë po ndryshon në të gjitha brezat.

Dhe ironia është se, në shumë familje, ata që dikur u kërkonin fëmijëve të linin telefonin gjatë darkës, sot mund të jenë vetë të fundit që e largojnë nga duart.


Video