The involvement of women in criminal networks throughout Latin America should come as no surprise, according to Narcas author and journalist Deborah Bonello.
Earlier this month, Colombian authorities arrested Venezuelan national Wanda del Valle Bermúdez Viera, better known as the "little crime baby," who was wanted by Interpol, the FBI and police departments across Latin America.
She was wanted on charges related to sexual exploitation, extortion, distribution of firearms, contract killings and human trafficking, for which she collected up to $7 million a month.
The story of Bermúdez Viera, who in 2019 allegedly created the group "Los Llaneros de Sangre Fría" in Peru - a faction of the notorious Venezuelan criminal group known as El Tren de Aragua - has been widely shared by the Spanish media, which points out for her social media presence that shows her luxurious and extravagant life.
Bermúdez Viera is just one example of a much larger phenomenon: the rise of women into the most violent and dangerous structures of organized crime in Latin America.
A recent study by the International Crisis Group, an independent organization dedicated to the analysis of security issues, found that the number of women charged with an offense related to organized crime increased from 5.4% in 2017 to 7.5% in 2021.
"While many of the women accused of belonging to criminal groups may be innocent, the ethnographic data collected by the Crisis Group for this report and other expert analyzes support the thesis that women are increasingly involved in these groups," said researchers in "Partners in Crime: The Rise of Women in Mexican Organized Crime."
While there is no official data on the participation of women in organized criminal groups, media coverage indicates that they represent between 5% and 8% of the active personnel of these groups, according to the study.
"Sometimes, criminal organizations offer some women the opportunity to develop a leadership scheme," explains Guadalupe Correa-Cabrera, a specialist in criminal organizations and academic at George Mason University, who was not involved in the investigation.
“And since prejudice and masculinity make them invisible in a way – they can thrive in those activities without being noticed. And that's something we need to understand more and more."
Sipas studiuesve të Grupit të Krizave, në këto organizata kriminale gratë zënë pozicione që variojnë nga “veprimtaritë e paligjshme të nivelit të ulët vetëm për ekzistencë” deri në postet më të larta. Domethënë, disa janë bërë bose, apo “narkas”, drejtuese kriminale që kanë qenë themelorë në operacion dhe në disa raste edhe drejtuese strukturash të tëra.
“Diçka që më befason shumë është habia e njerëzve që nuk mund të besojnë se gratë dinë të organizojnë logjistikën, si të pastrojnë para, madje edhe si të ekzekutojnë operacione të dhunshme,” tha Deborah Bonello, një gazetare e specializuar në çështjet e sigurisë dhe autore e botuar së fundmi “Narcas: Ngritja sekrete e grave në kartelet e Amerikës Latine”, e cila thellohet në jetën dhe krimet e disa prej grave më të fuqishme në strukturat kriminale si kartelet.
“Nëse shohim që ka gra që menaxhojnë kompani si Metaverse, banka, organizata super të mëdha, pse e kemi kaq të vështirë të kuptojmë që ato veprojnë në të njëjtën mënyrë në botën e krimit? pyeti Bonello.
Drejtimi nga prapaskena
Hulumtimi i Bonello-s përputhet me gjetjet e Grupit të Krizave në lidhje me rolin e rëndësishëm që luajnë tani shumë gra në strukturat e ndërlikuara kriminale si kartelet e drogës.
Megjithëse ka precedentë të famshëm për inkursionet e grave në këto veprimtari, si kolumbiania e ndjerë Griselda Blanco dhe kiliania Yolanda Sarmiento – libri i Bonello-s përshkruan ngritjen dhe rënien e grave të tjera që nuk u përshtaten stereotipeve skandaloze të falsifikuara nga kriminelët famëkeq si Pablo Escobar , vëllezërit Rodríguez Orejuela dhe Joaquin “El Chapo” Guzmán.
“Mendoj se kartelet nuk janë organizata ideologjike, por organizata biznesi. Dhe kur shohin se gratë mund të vrasin, pastrojnë para, transportojnë mallra, atëherë ato përdorin aftësitë e tyre. Nuk i përjashtojnë thjesht sepse janë femra, është çështje parash, fitimesh”, tha Bonello.
Në “Narcas”, Bonello tregon historinë e një numri grash, duke përfshirë meksikanen Guadalupe Fernández Valencia, e cila ishte dora e djathtë e Chapo Guzman; Sebastiana Cottón Vásquez, një fshatare nga Guatemala e cila u ngrit në pushtet brenda një mafieje mashkullore; dhe Marllory Chacón Rossell, bashkëpunëtorja e Cottón, e cila, sipas DEA-s, përfundoi duke u bërë një nga trafikantet më pjellore të drogës në Amerikën Latine.
Lirbri gjithashtu shqyrton jetën e Digna Valle, një matriarke kriminale nga Hondurasi, i cili ishte fytyra femërore e kartelit brutal të Valle-s, si dhe motrat Lemus, të cilat u rritën në Guatemalën rurale dhe krijuan një forcë brutale që ndikoi në politikën në rajonin e tyre.
Sipas autorit, një gjë që ndajnë të gjitha këto gra është dëshira e tyre për të ushtruar pushtetin nga prapaskena.
“Burra si Pablo Escobar dhe El Chapo krijuan figurën e trafikantit të drogës në Amerikën Latine, i cili, sipas definicionit, është mashkull. Ndoshta është pak naive ose seksiste të mendosh se fuqia e grave do të jetë versioni femëror i kësaj nëse do silleshin si burra. Në përgjithësi, shoh që femrat kanë më pak dëshirë për të tërhequr vëmendjen”, tha ajo.
Bonello gjithashtu thekson në librin e saj se këto gra priren të hyjnë në biznesin e krimit të organizuar më vonë se burrat. Përveç kësaj, ato krijojnë grupe që janë zakonisht të bazuara në familje, klane ku marrin pjesë bashkëshortët, fëmijët, kushërinjtë dhe të afërmit e tjerë. Shumë prej tyre vijnë nga prejardhje të varfër me pak arsimim dhe pak mundësi për punësim ligjor që është po aq fitimprurës.
Vëzhgimet e Bonello-s përputhen me gjetjet e Grupit të Krizave në atë se grupet kriminale ofrojnë një formë mbrojtjeje që shteti dhe sistemi gjyqësor nuk arrijnë ta ofrojnë. Në shumë raste, bashkimi me një grup të armatosur mund të jetë një strategji mbijetese dhe një mënyrë për këto gra për të ushtruar pushtetin në mjedise ku dhuna gjinore është e madhe.
Këto gra kapërcejnë pengesa të tilla si pabarazia, diskriminimi dhe maskilizmi dhe grumbullojnë me mjeshtëri doza të mëdha fuqie dhe aftësi të rëndësishme operacionale dhe kryejnë role jetike për organizatat. Në shumë raste, përgjegjësit e këtyre rrjeteve kriminale hierarkike tentojnë të fshehin faktin se gratë drejtojnë shumë prej operacioneve të tyre.
“Unë nuk dyshoj se ka gra shumë të fuqishme në trafikun e drogës, por ne nuk i njohim ato, nuk i shohim sepse ato nuk përshtaten me mënyrën tonë të të kuptuarit të botës,” tha Bonello.
“Ne nuk po i kërkojnë sepse, ndoshta, ne besojmë se ato do sillen si El Chapo – e vërteta është se ato sillen në një mënyrë më delikate, më të fshehur. Jam e sigurt se ka gra që janë bërë shumë të rëndësishme në këto grupe kriminale.”
Shpesh, tha Bonello, lidhjet romantike ose familjare të grave në trafikun e drogës përdoren për t’i minimizuar ato ose për të margjinalizuar rolet e tyre në organizata. Ajo përmendi Emma Coronel, gruan e El Chapo-s, si shembull, shkruan hashtag.
Ndërsa supozohet se gratë janë në këto organizata për shkak të marrëdhënieve të tyre, sipas Bonello-s, burrat janë gjithashtu në biznes për shkak të lidhjeve familjare, dhe megjithatë supozohet se ndikimi i burrave është më i madh ose më i rëndësishëm. Por sipas saj nuk është kështu.
“Gratë ekzistojnë dhe, në shumë raste, janë vendimtare për suksesin e këtyre organizatave kriminale,” tha Bonello.
E dhunshme dhe brutale
Në shumicën e rasteve që Bonello përfshiu në librin e saj, gratë janë rritur në rrethana të dhunshme dhe shpesh kryejnë edhe strategji të dhunshme për t’u vendosur në qarqet kriminale. Kur marrin pjesë në trafikun e drogës, nëse nuk janë ato që vrasin, kanë të tjerë që e bëjnë për to dhe përgjithësisht gëzojnë fuqinë dhe adrenalinën që karakterizon shumë nga veprimet operacionale.
"For example, Digna Valle acted in a brutal way when it came to protecting her family and business. If that meant killing or letting her brothers rape the women of the town, she did it because she understood that it was part of maintaining power and they are strategies to impose terror and control the local population." Bonello said.
"In terms of dealing with violence, maybe women don't do it as much with their own hands, but it's not that they don't know how to deal with it because they can be very, very violent."
In Mexico, where femicide and gender-based violence are an ongoing issue, the incursion and rise of women in organized crime is an alarming reality.
"It is a general security problem. All the women I investigated brought their children into the business, as did the men, because all organized crime in Latin America is about the family. So protecting the business is like protecting the family. protecting him with his life, if necessary," said Bonello.
"I also believe that the figure of the woman, the lover, the victim is so strong that Colombians and Mexicans have a hard time believing that women have this ability to be criminals."
In Narcas, one of Bonello's achievements is that she manages to dissect the stories of these women and analyze the effects of their crimes without glorifying them. The illegal nature of their activities and the deep consequences in the countries where they operate are present in all chapters.
"Organized crime is the biggest threat to public safety in the entire region because it affects the system of government and the laws, so it was never my intention to congratulate them or extol their criminal achievements," Bonello said.
"On the contrary, I feel that policies should be created to prevent women and men from entering this business because, the truth is, it is not suitable for them. No one survives."