
Pas konfirmimit të një rasti me malarie në Shqipëri, kjo sëmundje infektive ka rikthyer vëmendjen e opinionit publik, pasi vendi ynë prej dekadash nuk konsiderohet zonë me transmetim endemik të saj.
Malaria është një sëmundje potencialisht e rrezikshme, e shkaktuar nga parazitë të gjinisë Plasmodium, të cilët transmetohen te njerëzit kryesisht përmes pickimit të mushkonjave femra të infektuara të gjinisë Anopheles.
Sëmundja është më e përhapur në zonat tropikale dhe subtropikale, veçanërisht në Afrikën Sub-Sahariane, por raste të saj mund të shfaqen edhe në vende ku malaria është eliminuar, për shkak të udhëtimeve dhe lëvizjes së njerëzve.
Si transmetohet malaria?
Rruga kryesore e transmetimit është pickimi i një mushkonje femër Anopheles që mbart parazitin. Pas pickimit, parazitët hyjnë në organizmin e njeriut, kalojnë fillimisht në mëlçi dhe më pas infektojnë rruazat e kuqe të gjakut.
Malaria nuk transmetohet përmes kontaktit të zakonshëm mes njerëzve, si shtrëngimi i duarve, përqafimi, kollitja apo qëndrimi në të njëjtën dhomë.
Në raste më të rralla, infeksioni mund të transmetohet edhe përmes transfuzionit të gjakut ose përdorimit të gjilpërave të kontaminuara.
Cilat janë simptomat dhe kur shfaqen?
Simptomat e para të malaries zakonisht shfaqen 10-15 ditë pas pickimit të mushkonjës së infektuar, megjithëse në disa raste periudha e inkubacionit mund të jetë më e gjatë.
Shenjat më të zakonshme janë:
Temperaturë e lartë dhe episode etheje.
Të dridhura dhe djersitje të shumta.
Dhimbje koke.
Dhimbje muskujsh dhe lodhje.
Të përziera, të vjella dhe ndonjëherë diarre.
Në rastet më të rënda, malaria mund të shkaktojë anemi të rëndë, dëmtime të organeve, probleme me frymëmarrjen, çrregullime të vetëdijes, konvulsione dhe madje edhe vdekje.
Një nga format më të rrezikshme është ajo e shkaktuar nga paraziti Plasmodium falciparum, i cili mund të përparojë me shpejtësi nëse nuk diagnostikohet dhe trajtohet në kohë.
Fëmijët e vegjël, gratë shtatzëna dhe personat me imunitet të dobësuar janë ndër grupet më të rrezikuara nga komplikacionet.
Si diagnostikohet dhe trajtohet?
Diagnostikimi i malaries bëhet përmes analizave të gjakut, të cilat identifikojnë praninë e parazitit në organizëm. Metodat kryesore janë ekzaminimi mikroskopik i mostrës së gjakut dhe testet e shpejta diagnostikuese.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), diagnostikimi i hershëm dhe trajtimi i menjëhershëm janë thelbësore për të parandaluar komplikacionet.
Malaria është e trajtueshme dhe mjekimi përcaktohet në varësi të llojit të parazitit, gjendjes së pacientit dhe rezistencës së mundshme ndaj medikamenteve. Për formën Plasmodium falciparum, OBSH rekomandon kryesisht terapitë e kombinuara me bazë artemisininën.
Sa raste me malarie janë regjistruar në Shqipëri?
Malaria ka qenë historikisht e përhapur në Shqipëri, por falë programeve të kontrollit dhe eliminimit të sëmundjes, transmetimi endemik u ndërpre në vitin 1967.
Sipas një studimi të Institutit të Shëndetit Publik, të publikuar në Buletinin e vitit 2023, gjatë periudhës 1962-2017 janë konfirmuar gjithsej 85 raste me malarie të importuar në vend. Vetëm gjatë viteve 2010-2017 janë regjistruar 43 raste të konfirmuara.
Nga këto 43 raste, 31 persona ishin infektuar në Guinenë Ekuatoriale, katër në Greqi, dy në Ganë, dy në Nigeri dhe të tjerët në Kamerun, Çad, Liberi dhe Ugandë.
Të dhënat tregojnë se lëvizjet e njerëzve drejt vendeve ku malaria është e përhapur kanë qenë një ndër faktorët kryesorë të shfaqjes së rasteve në Shqipëri.
Ndërkohë, në buletinin mujor të ISHP-së për majin 2025 është raportuar një rast i konfirmuar me Plasmodium falciparum, te një mashkull 53-vjeçar, i ardhur nga Italia.
Rasti i raportuar së fundmi në Shërbimin e Sëmundjeve Infektive rikthen vëmendjen te nevoja për identifikimin dhe trajtimin në kohë të rasteve të importuara.
A ekziston rreziku i përhapjes së malaries në Shqipëri?
Fakti që një person diagnostikohet me malarie nuk do të thotë se sëmundja do të përhapet automatikisht te personat që e rrethojnë.
Malaria nuk transmetohet nga një njeri te tjetri përmes kontaktit të drejtpërdrejtë. Për transmetimin përmes mushkonjave nevojitet prania e mushkonjave të përshtatshme të infektuara me parazit.
Për këtë arsye, identifikimi i rasteve të importuara, hetimi epidemiologjik dhe monitorimi i mundësisë së transmetimit lokal janë të rëndësishme për parandalimin e rikthimit të sëmundjes.
Si mund të parandalohet?
Për personat që udhëtojnë drejt vendeve ku malaria është e përhapur, rekomandohen disa masa parandaluese:
Përdorimi i preparateve kundër mushkonjave.
Fjetja nën rrjeta të trajtuara me insekticid.
Përdorimi i veshjeve që mbulojnë krahët dhe këmbët.
Konsultimi me mjekun për marrjen e medikamenteve parandaluese përpara udhëtimit në zona endemike.
OBSH thekson se malaria është një sëmundje e parandalueshme dhe e shërueshme, por vonesa në diagnostikim mund të sjellë pasoja serioze për shëndetin.