The city of Durrës carries historical, scientific, aesthetic, social and cultural and economic values. Historical values are related to the entire urban center of Durrës and the millennium of occupations in the same small center.
This has led to the creation of a rich archaeological site and includes the areas of the Amphitheatre, the Roman Baths and the Byzantine Forum. But the government has decided to give up on this environment, even thinking about events in the Roman Amphitheater and on a smaller scale in the Byzantine Forum, where an events company can be contracted.
In the government's draft for the concession of the archaeological areas of Durrës, the changes that will be made inside the Amphitheater, the Roman Baths, the Byzantine Forum, the construction of one or two towers, the musical events, the change of the Urban Itineraries, the construction of one or two towers are specified , cafes, hostels and even luxury hotels. Through them, the presentation will be made to tourists, for whom the government aims to generate income.
Each step will have a time-bound action plan that includes new excavations, expropriations, other constructions, and rerouting of urban dwellers. After a complete analysis of the excavations to be carried out, the protection of buildings starting from the Illyrian period up to the construction of King Zog's villa, management schemes are proposed in the draft presented by the government.
THE INTEGRATED MANAGEMENT PLAN OF THE ARCHAEOLOGICAL AREAS OF DURÈS
Long-term projects (9-15 years)
j) Durrës Underwater Archaeological Park
k) Museum of the Second World War
l) Future archaeological excavations
m) Expansion of archaeological sites Details of short-term (5-year) projects
Projektet e mbrojtjes, të cilat do të zbatohen gjatë periudhës 5-vjeçare të kësaj PMI-je, kanë të bëjnë kryesisht me asetet arkeologjike të Durrësit dhe një projekt të lidhur me krijimin e disa Itinerareve Urbane, të cilat kanë për qëllim lidhjen e këtyre siteve me zona të tjera të qytetit. Ruajtja dhe paraqitja e amfiteatrit Amfiteatri është një pjesë thelbësore e qytetit të Durrësit, sepse konsiderohet si një ikonë në qendër të qytetit.
Potenciali i tij i pashfrytëzuar buron nga gërmimet e mëtejshme arkeologjike, përmirësimi i paraqitjes dhe ruajtjes, dhe ripërdorimi dhe vlerësimi si një vend i mundshëm ku mund të organizohen evente të ndryshme kulturore. Vënia në jetë e këtij projekti të rëndësishëm do të përmirësonte në mënyrë të ndjeshme paraqitjen urbane, tërheqjen e vizitorëve dhe do shndërrohet në një burim krenarie për komunitetin. Gjithashtu, mund të bëhet dhe një atraksion turistik në rang botëror.
KONSTATIME DHE REKOMANDIME:
– Zhvillimi i fundit urbanistik i karakterizuar nga ndërtimi i ndërtesave të larta krijon një ndikim të madh në gëzimin e monumenteve: në të vërtetë, pamjet përreth ulin nivelin e perceptimit të vlerës arkeologjike. Ky efekt rritet edhe nga shtëpitë e ndërtuara mbi strukturat e saj lindore. Dëmet e dukshme kanë ardhur nga shkaqe të ndryshme: përdorimi i spola-së (ripërdorimi i materialeve të ndërtesa antike), tërmetet e periudhave të ndryshme, faktorë erozivë pas zbulimit arkeologjik, etj.
– Konservimi strukturor është thelbësor për strukturat kryesore, ndërsa ato dytësore kërkojnë ndërhyrje në stabilizim, në veçanti Kisha Bizantine ku disa pjesë të absidës po bien. Shtëpitë e ndërtuara në strukturat lindore u prekën nga tërmeti i vitit 2019 dhe sipas një projekt në vazhdim parashikohet prishja e tyre.
– Ndërhyrjet restauruese duhet të kryhen në mozaikun e kishës, në mënyrë që të hiqet lagështira, pasi tesserae (copat e mozaikut) janë në gjendje të degraduar. Ndërhyrjet e restaurimit duhet të kryhen edhe në shkallare.
– Sa i përket paraqitjes, Amfiteatri ka nevojë për gërmime dhe ndërhyrje pasuese të restaurimit; vendet që do të gërmohen mund të jenë shkallarja, si dhe galeritë e mbuluara për t’i hapur ato dhe për të përmirësuar cilësinë e vizitave.
– Aksesueshmëria për këmbësorët është e mirë nga hyrja në anën perëndimore përmes mureve të fortifikimit, por nga zona qendrore e Durrësit është e kufizuar nga parkimet kaotike të parkimit, informacionet që mungojnë dhe shtigjet e paplanifikuara urbane.
– Valorizimi i monumentit duhet të përfshijë masat e peizazhit për të zbutur pamjet sa më shumë që të jetë e mundur. – Potenciali që lidhet me atraksionet turistike është i lartë, por mund të përmirësohet nga një projekt shtesë për tunelin ekzistues që do të përdoret për të lidhur Amfiteatrin me sheshin Liria – zonën qendrore të qytetit.
Katër lloje të ndryshme ndërhyrjesh do të ndërmerren, ashtu si është shpjeguar më poshtë:
1. Ruajtja, Paraqitja dhe Interpretimi
2. Investigimi, eksplorimi dhe mundësitë (siç shpjegohet më poshtë)
3. Valorizimi/Ripërdorimi si një hapësirë për organizimin e eventeve kulturore të ndryshme.
Ndërhyrjet e ruajtjes dhe interpretimit duhet të realizohen gjatë shpronësimeve dhe shembjeve të kryera nga qeveria e Shqipërisë të strukturave mbi amfiteatër. Kjo do të mundësojë kryerjen e gërmimeve. Rekomandohen llojet e gërmimeve të listuara më poshtë:
1) gërmime të lidhura me aktivitetet të ruajtjes dhe para qitjes;
2) gërmime të kufizuara të lidhura me aktivitetet e valorizimit;
3) gërmime të lidhura me zona të identifikuara nga projekti i TID-it;
4) gërmime të lidhura me kërkimet arkeologjike.
FAZAT E GËRMIMEVE ARKEOLOGJIKE
Kostot për gërmimet e fazës së parë dhe të dytë janë të përfshira në projektin e PMI-së, në seksionin e kostove, si janë të përshkruara më sipër. Për fazat 3, 4 dhe 5, kostot e gërmimeve, mund të mbulohen duke favorizuar marrëveshjet me institutet e gërmimit për fushata gërmimi. Kostot e masave të ruajtjes, interpretimit dhe të paraqitjes në zonat shtesë të gërmuara janë si më poshtë:
Ka një sere projektesh që janë akoma duke u zbatuar dhe kanë në fokus të tyre Amfiteatrin, të promovuar nga aktorë të ndryshëm dhe nga burime të ndryshme financimi: MK me fondet e veta dhe fondet Evropiane, AADF sërish me fondet e veta dhe në partneritet me MK-në. Midis të gjithë këtyre projekteve, vetëm projekti i identifikuar në këtë PMI, merret me monumentin në vetvete.
Kohështrirja e projekteve të ndryshme dhe të veprimtarive të cilat merren në mënyrë direkte ose indirekte me monumentin në vetvete: Konservimi dhe paraqitja e Forumit Bizantin/ Banjave Romake Roli i këtij projekti brenda PMI-së është thelbësor, pasi ai ka potencialin e krijimit të një lidhjeje fizike dhe konceptual ndërmjet komunitetit vendor dhe historisë së tij, duke krijuar një park arkeologjik në zemër të qytetit, për banorët dhe për vizitorët.
Në të njëjtën kohë, ky projekt zgjeron konsistencën e dukshme dhe të përdorshme të zonave të rëndësishme të trashëgimisë kulturore, për nga vlerat e tij të domethënies, integritetit dhe autenticitetit. Projekti ka si fokus kryesor bashkimin e dy zonave arkeologjike, të Forumit Bizantin dhe të Termave (banjave) Romake, të cilat janë asete të rëndësishme të Durrësit, por megjithatë janë të mbyllura, të fshehura dhe të nënvlerësuara.
Dy zonat janë aktualisht të ndara nga një rrip toke, i pagërmuar, aty ku ndodhet rruga. Katër lloje të ndryshme veprimesh do të ndërmerren si janë të listuara më poshtë:
1. Ruajtja, Interpretimi dhe Paraqitja
2. Planifikimi për gërmimet arkeologjike
3. Valorizimi për evente kulturore të vogla.
4. Masa ligjore të ndërmarra për të marrë një pjesë të tokës, veri-lindje të zonës së interesit, për t’u inkorporuar brenda parkut dhe të gërmohet nga arkeologët, duke pasur parasysh potencialin e tij për sa i përket kuptueshmërisë së unifikuar të qarkut antik urban.
Veprime të tjera ligjore do të kenë të bëjnë me menaxhimin e një aktiviteti të caktuar të dhënë nga bashkia; zona në jug-perëndim të këtij siti do të përfshihet në këtë park dhe do të gërmohet nga arkeologët.
Zona e projektit, e cila i përfshin të dyja, si Forumin Bizanti, ashtu dhe Termat (Banjat) Romake, përfshin 4 sektorë të ndryshëm:
1. Forumin Romak,
2. Banjat Termale,
3. Sektorin Lindor dhe
4. Sheshin në perëndim të Pallatit të Kulturës.
Të gjithë këta katër sektorë janë pronë publike, përveç një pjese të vogël të këndit verilindor të Sektorit 3, ku ndodhet një ndërtesë e papërfunduar. Është një projekt kompleks, që përfshin ndërhyrje të disa llojeve dhe zhvillime afatgjata (nga 3/5 deri në 10 vite). Programimi i kërkuar në fazën projektuese të këtij projekti do të japë udhëzime për fazat afatgjata (6 deri në 10 vite), duke specifikuar kohën e fazave të ndryshme, gjë që bën të mundur kryerjen e tyre paralelisht:
• Konsolidimi dhe përmirësimi i zonave arkeologjike, tashmë të gërmuara.
• Shpronësime të mundshme dhe prishje
• Lirimi i tokës, duke përfshirë dhe zbatimin e zëvendësimit, zgjidhje të përkohshme dhe përfundimtare.
• Forcimi dhe zhvillimi i gërmimeve të reja sipas progresit të tyre (parashikuar/përfunduar)
• Duke i mbajtur hapur për publikun e gjerë
Për fazat e gërmimeve në sektorin verilindor dhe atë jugperëndimor, kostot mund të mbulohen duke favorizuar marrëveshjet me institucionet kërkimore për fushatat e gërmimeve. Kostot e masave për ruajtjen, interpretimin dhe paraqitjen në këto zona të tjera të gërmuara vlerësohen si më poshtë: Zhvillimi ekonomik dhe trashëgimia kulturore Zhvillimi ekonomik i Durrësit është kritik pasi siguron një mjet për të mbajtur jetën dhe kështu mbetet thelbësor për zhvillimin. “Shumë prej atyre që kanë më shumë ndikim në atë që ndodh me burimet tona të trashëgimisë – pronarët e pasurive, anëtarët e parlamentit, bankierët, investitorët
-kujdesen për aspektet ekonomike të ndërtesave të trashëgimisë. Shpesh, nëpërmjet derës së ndikimit ekonomik, ata vendimmarrës bëhen avokatë për ruajtjen e trashëgimisë për arsye të tjera, më të rëndësishme” Shfaqen pyetje praktike:
– Should the museum include a cafe with a terrace or should such efforts be left to local entrepreneurs?
– Should the management organize and sell tour packages, including Amphitheater events, or should it be left to local tour operators? What should the museum do if such initiatives are lacking?
– To what extent should employees and suppliers choose from the local community or according to a simpler competitive approach?/Panorama