ËNDRRA / Kryeministri jep dorëheqjen dhe zgjohet poshtë urës pariziene!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

"Lufta nuk është më në hije", ANALIZA: Si ka nisur rivaliteti midis Izraelit dhe Iranit

15 April 2024, 12:13Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
"Lufta nuk është më në hije", ANALIZA: Si ka nisur
Si ka nisur rivaliteti midis Izraelit dhe Iranit

Irani nisi një sulm me dron kundër Izraelit të shtunën mbrëma.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu mblodhi kabinetin dhe raportoi se "sistemet mbrojtëse" të vendit e përballuan sulmin me sukses.

Irani kishte premtuar hakmarrje, pasi dy nga komandantët e tij të lartë ushtarakë, u vranë më 1 prill, në një sulm ndaj konsullatës së tij në Damask, për të cilin fajësoi Izraelin.

Pritshmëria për një përgjigje të mundshme nga pala iraniane ishte rritur orët e fundit, pasi presidenti i Shteteve të Bashkuara, Joe Biden, tha të premten se “herët a vonë” pritej një sulm nga Teherani.

Ky është episodi i fundit i një grindjeje të vjetër.

Izraeli dhe Irani prej vitesh janë përfshirë në një rivalitet të përgjakshëm, intensiteti i të cilit luhatet në varësi të momentit gjeopolitik. Pulsi i këtij rivaliteti është bërë një nga burimet kryesore të paqëndrueshmërisë në Lindjen e Mesme.

Për Teheranin, Izraeli është "Satani i vogël", aleat i Shteteve të Bashkuara në Lindjen e Mesme, të cilin Irani e quan "Satani i madh".

Izraeli akuzon Iranin për financimin e grupeve “terroriste” dhe kryerjen e sulmeve kundër interesave të tij të motivuara nga antisemitizmi i ajatollahëve.

Rivaliteti mes “armiqve” ka shkaktuar një numër të madh të vdekurish, shpesh rezultat i veprimeve të fshehta, për të cilat asnjëra nga qeveritë nuk mban përgjegjësi dhe lufta në Gaza vetëm sa i ka përkeqësuar gjërat.

Si filloi rivaliteti midis Izraelit dhe Iranit

Në të vërtetë, marrëdhëniet midis Izraelit dhe Iranit kanë qenë mjaft të përzemërta deri në vitin 1979, kur i ashtuquajturi Revolucioni Islamik i Ajatollahëve mori pushtetin në Teheran.

Në fakt, megjithëse kundërshtoi planin për ndarjen e Palestinës, që çoi në krijimin e Shtetit të Izraelit në vitin 1948, Irani ishte vendi i dytë islamik që e njohu atë, vetëm pas Egjiptit.

Në atë kohë, Irani ishte monarki e sunduar nga Shahët e dinastisë Pahlavi dhe një nga aleatët kryesorë të Shteteve të Bashkuara në Lindjen e Mesme. Për këtë arsye, themeluesi i Izraelit dhe kreu i parë i qeverisë së tij, David Ben-Gurion, kërkuan dhe arritën miqësinë iraniane si një mënyrë për të kundërshtuar refuzimin e shtetit të ri hebre nga fqinjët arabë.

Por në vitin 1979, Revolucioni i Ruhollah Khomeinit përmbysi Shahun dhe imponoi një republikë islamike që e prezantonte veten si mbrojtëse e "të shtypurve" dhe një nga shenjat kryesore të identitetit kishte refuzimin e "imperializmit" të Shteteve të Bashkuara dhe aleatit të saj, Izraelit.

Regjimi i ri i ajatollahëve ndërpreu marrëdhëniet me Izraelin, ndaloi njohjen e pasaportave të qytetarëve të tij dhe pushtoi ambasadën izraelite në Teheran për t'ia dorëzuar Organizatës për Çlirimin e Palestinës (PLO), e cila në atë kohë drejtonte luftën për një shtet palestinez kundër qeverisë izraelite.

Alí Vaez, drejtor i Programit të Iranit në Grupin Ndërkombëtar të Krizave, një qendër analize, tha për BBC se “armiqësia ndaj Izraelit ishte një shtyllë e regjimit të ri iranian, sepse shumë nga udhëheqësit e tij kishin trajnuar dhe marrë pjesë në aksione të luftës guerile me palestinezët në vende si Libani”. Por përveç kësaj, beson Vaez, "Irani i ri donte ta projektonte veten si një fuqi pan-islamike dhe ngriti kauzën palestineze kundër Izraelit që vendet arabe myslimane e kishin braktisur".

Kështu, Khomeini filloi të pretendonte kauzën palestineze si të tijën dhe demonstratat e mëdha pro-palestineze me mbështetje zyrtare u bënë të zakonshme në Teheran.

Vaez shpjegon se "në Izrael, armiqësia ndaj Iranit filloi vetëm më vonë, në vitet 1990, sepse Iraku i Sadam Huseinit perceptohej si një kërcënim më i madh rajonal".

Aq shumë, saqë qeveria izraelite ishte një nga ndërmjetësit që bëri të mundur të ashtuquajturin Iran-Contra, programi i fshehtë përmes të cilit, Shtetet e Bashkuara devijuan armët drejt Iranit për t'i përdorur në luftën që ajo zhvilloi kundër fqinjit të saj midis viteve 1980 dhe 1988 në Irak.

Por me kalimin e kohës, Izraeli filloi ta shihte Iranin si një nga rreziqet kryesore për ekzistencën e tij dhe rivaliteti midis të dyve kaloi nga fjalët në vepra.

Një "luftë në hije" midis Izraelit dhe Iranit

Vaez thekson se, i përballur gjithashtu me Arabinë Saudite, fuqinë tjetër të madhe rajonale, dhe i vetëdijshëm se Irani është pers dhe shiit në një botë islamike kryesisht sunite dhe arabe, "regjimi iranian e kuptoi izolimin e tij dhe filloi të zhvillonte një strategji që synonte të parandalonte armiqtë e tij që një ditë e sulmuan në territorin e vet”

Kështu, një rrjet organizatash në linjë me Teheranin u përhap dhe kryen veprime të armatosura të favorshme për interesat e tij. Më i famshmi është Hezbollahu libanez, i klasifikuar si terrorist nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian. Sot, përmes Libanit, Sirisë, Irakut dhe Jemenit shtrihet i ashtuquajturi "bosht i rezistencës".

Izraeli nuk ka ndenjur duarkryq dhe ka shkëmbyer sulme dhe veprime të tjera armiqësore me Iranin dhe aleatët e tij, shpesh në vende të treta ku financon dhe mbështet grupet e armatosura që luftojnë pro-Iranit.

Lufta midis Iranit dhe Izraelit është përshkruar si një "luftë në hije" sepse të dy vendet kanë sulmuar njëri-tjetrin pa e pranuar zyrtarisht pjesëmarrjen e tyre në shumë raste.

Në vitin 1992, grupi i Xhihadit Islamik, afër Iranit, hodhi në erë ambasadën izraelite në Buenos Aires, duke shkaktuar 29 të vdekur. Pak para kësaj, lideri i Hezbollahut, Abbas al-Musaëi ishte vrarë, një sulm që i atribuohet gjerësisht shërbimeve të inteligjencës izraelite.

Për Izraelin, ka qenë gjithmonë një obsesion për të cunguar programin bërthamor iranian dhe për të parandaluar ditën kur ajatollahët do të kenë armë atomike.

Izraeli nuk i beson mesazhet e Iranit se programi i tij ndjek vetëm qëllime civile dhe pranohet gjerësisht se ishin shërbimet e tij që, në bashkëpunim me Shtetet e Bashkuara, zhvilluan virusin kompjuterik Stuxnet, i cili shkaktoi dëme serioze në objektet bërthamore iraniane në dekadën e parë të viteve 2000.

Teherani ka denoncuar gjithashtu inteligjencën izraelite si përgjegjëse për sulmet kundër disa prej shkencëtarëve kryesorë të ngarkuar me programin e tij bërthamor.

Më e famshmja ishte vrasja në vitin 2020 e Mohsen Fakhrizadeh, i konsideruar si personi më përgjegjës i programit bërthamor. Qeveria izraelite nuk e ka pranuar kurrë përfshirjen e saj në vdekjen e shkencëtarëve iranianë.

Izraeli, së bashku me aleatët e tij perëndimorë, akuzuan Iranin se qëndronte pas sulmeve me dronë dhe raketa në territorin e tij në të kaluarën, si dhe se kishte kryer disa sulme kibernetike.

Lufta civile e nisur në Siri që nga viti 2011 ishte një tjetër arsye për konfrontim. Inteligjenca perëndimore tregon se Irani dërgoi para, armë dhe instruktorë për të mbështetur forcat e presidentit Bashar al Assad kundër kryengritësve që kërkonin ta rrëzonin, duke ndezur kambanat e alarmit në Izrael, i cili beson se Siria fqinje është një nga rrugët kryesore përmes së cilës iranianët dërgojnë armë dhe pajisje për Hezbollahun në Liban.

Sipas portalit amerikan të inteligjencës Stratfor, në periudha të ndryshme si Izraeli ashtu edhe Irani kryen veprime në Siri që synonin të pengonin tjetrin nga një sulm në shkallë të gjerë.

"Lufta në hije" arriti në det në vitin 2021. Atë vit, Izraeli fajësoi Iranin për sulmet ndaj anijeve izraelite në Gjirin e Omanit. Irani, nga ana e tij, akuzoi Izraelin se sulmoi anijet e tij në Detin e Kuq.

Sulmi i Hamasit ndaj Izraelit

Pas sulmeve të 7 tetorit 2023 nga milicia palestineze Hamas kundër Izraelit dhe ofensivës masive ushtarake të nisur nga ushtria izraelite në Gaza, analistët dhe qeveritë në mbarë botën shprehën shqetësimin se konflikti mund të provokojë një reagim zinxhir në rajon dhe një konfrontim të hapur dhe të drejtpërdrejtë midis iranianëve dhe izraelitëve.

Përleshjet midis forcave izraelite dhe milicëve që dyshohet se janë të lidhur me Hezbollahun në kufirin me Libanin janë shtuar muajt e fundit. Gjithashtu përleshjet me protestuesit palestinezë në territoret e pushtuara të Bregut Perëndimor.

Deri këtë të shtunë, Irani dhe Izraeli kishin shmangur përshkallëzimin e armiqësisë së tyre dhe luftimeve në shkallë të gjerë. Kjo ndryshoi me lëshimin e dronëve dhe raketave nga Teherani.

Sipas Vaez, “ironia është se askush nuk dëshiron një konflikt në shkallë të gjerë tani. Izraeli ka gjashtë muaj në luftën e tij shkatërruese kundër Hamasit në Gaza, e cila ka ndikuar shumë negativisht në reputacionin e tij në skenën ndërkombëtare dhe e ka lënë atë më të izoluar se kurrë."

Analisti paralajmëroi se, ndryshe nga Hamasi, Irani "është një aktor shtetëror dhe për rrjedhojë, shumë më i fuqishëm".

Por, në të njëjtën kohë, “ai ka shumë probleme ekonomike dhe qeveria e tij vuan një krizë të legjitimitetit të brendshëm”.

Sulmi në selinë e saj diplomatike në Damask, i cili la 13 të vdekur, duke përfshirë disa nga komandantët më të shquar të lartë iranianë, si gjenerali i Gardës Revolucionare Mohammad Reza Zahedi dhe zëvendësi i tij, Hadi Hajriahimi, lëndoi veçanërisht Teheranin.

Ministria e saj e Jashtme më pas premtoi "ndëshkim për agresorin" dhe ambasadori i saj në Siri, Hossein Akbari, njoftoi se përgjigja do të ishte "vendimtare".

Me siguri nuk do të jetë i fundit i kësaj përplasjeje të gjatë./Artikull i BBC - Përktheu dhe përshtati në shqip VoxNews


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×