ËNDRRA / Kryeministri jep dorëheqjen dhe zgjohet poshtë urës pariziene!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së çmendur të garave me pëllumba në Tajvan

29 August 2025, 17:08Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së
Brenda botës së çmendur të garave me pëllumba në Tajvan

The Guardian

Ka pothuajse shumë pak gjëra që disa trajnerë nuk do t’i bënin për të fituar. Konkurrentët janë rrëmbyer dhe më pas janë liruar vetëm kundrejt shpërblimit. Të tjerë raportohet se janë futur fshehurazi në trenat me shpejtësi të lartë për të mbërritur të parët në vijën e finishit. Disa thuhet se mbahen të uritur që të fluturojnë më shpejt ditën e garës.

Kjo është bota e shpejtë dhe e çmendur e garave me pëllumba në Tajvan.

Sporti është i njohur globalisht dhe ka shekuj histori, por pak skena janë po aq të çuditshme sa ajo tajvaneze, ku bastet janë të mëdha dhe asnjë skemë nuk duket shumë e komplikuar apo e gënjeshtërt për disa. Por anëtarët kërkojnë që gjërat të ndryshojnë.

Wu Chung-ming është kryetar i shoqatës kombëtare të garave me pëllumba dhe i një klubi lokal garash. Në tavolinën e tij ndodhet një çakmak në formë pëllumbi, pranë një kompjuteri që minon kriptomonedhën “Pigeoncoin”. Jashtë është parkuar Tesla që e bleu posaçërisht për dyert e saj që hapen lart.

“Në fillim nuk isha shumë i apasionuar”, i thotë ai The Guardian-it. “Por sapo u përfshiva, njoha gjithë këta njerëz të pasionuar që ishin të çmendur pas këtij sporti.”

Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së

Wu është ndër ata që kërkojnë rregullim për të adresuar anët e errëta të sportit dhe për ta bërë më të lehtë për garuesit e ndershëm të konkurrojnë pastër dhe në mënyrë të sigurt.

Garat me pëllumba në Tajvan nisën gjatë periudhës koloniale japoneze një shekull më parë, dhe më pas u zhvilluan si argëtim mes njerëzve të klasës punëtore jashtë qyteteve.

Sot është një nga më të mëdhatë në botë, me rreth 200 mijë rritës-trajnerë dhe me pafund investitorë, përmes rreth 80 klubeve rajonale që garojnë deri në një milion zogj në vit. Ndërsa demografia mbeti pothuajse e njëjtë, ajo u kthye në një industri konkurruese me miliona dollarë, me çmime zyrtare që mund të kalojnë NTD$30 milionë (1 milion dollarë amerikanë) në një sezon. Por sporti mbetet në një zonë gri ligjore.

“Nëse është i paligjshëm, atëherë na mbyllni të gjithëve sa më shpejt të jetë e mundur”, thotë Wu. “Por nëse është i ligjshëm, atëherë a nuk duhen vendosur disa politika për të na mbështetur?”

Kombinimi kaotik i mungesës së rregullimit dhe shumës së madhe të parave ka sjellë sjellje të jashtëzakonshme, përfshirë stunt-in me trenin me shpejtësi të lartë dhe atë që Wu thotë se është skemë e zakonshme, klonimi i çipave të gjurmimit për të dërguar një pëllumb të dytë fshehurazi që të arrijë i pari në finish.

Ekzistojnë gjithashtu metoda që me gjasë do të ndaloheshin nëse do të vendosej një standard i fortë, si përdorimi i barnave për rritjen e performancës, apo trajnerët që i ndajnë pëllumbat nga partneri i tyre i përjetshëm që ata të nxitohen të kthehen më shpejt në shtëpi. Disa trajnerë madje fusin partnerin e pëllumbit në një kafaz me një tjetër zog, me shpresën që xhelozia ta bëjë fluturuesin më të shpejtë.

“Të drejtosh një klub pëllumbash në Tajvan është sinqerisht e vështirë, sepse ka shumë mashtrime”, thotë Wu. “Ka pasur lloj-lloj hilesh, kam dëgjuar shumë prej tyre”.

Ai thotë se është i gatshëm të punojë me grupet për mbrojtjen e kafshëve dhe qeverinë për të krijuar “një formë më të shëndetshme të sportit”, duke e nxjerrë nga zona gri, por qeveria i ka lënë “të ngecur në vend”.

Qeveria pretendon se garat me pëllumba lidhen me shumë krime. Përveç mashtrimeve dhe rrëmbimeve, ekzistojnë edhe lidhje të dyshuara me bandat kriminale, akuza për keqtrajtim të kafshëve dhe raportime për miliarda dollarë tajvanezë në baste potencialisht të paligjshme, që janë shumëfish i çmimeve zyrtare.

Në disa rajone, policia e Tajvanit ka bastisur ato që i quan grupe bastesh të paligjshme që veprojnë nga shoqatat lokale. Zyrtarë janë arrestuar ose burgosur dhe qindra miliona dollarë tajvanezë janë sekuestruar.

“Shkeljet në lojërat e fatit kanë qenë prej kohësh një objektiv kryesor i zbatimit”, tha ministria e Brendshme e Tajvanit për The Guardian, ndërsa Ministria e Bujqësisë tha se kumari i paligjshëm ishte “burimi kryesor i të ardhurave” të industrisë.

Wu i tha The Guardian-it se shoqata e tij nuk bën asgjë të paligjshme dhe argumenton se fondet jozyrtare të çmimeve nuk janë të paligjshme.

Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së

“Ajo që bëjmë ne në garat me pëllumba nuk është kumar, është shpërblim gare. Qeveria kurrë nuk na ka dhënë një qëndrim të qartë për këtë”.

Rrëmbime dhe shpërblime

Industria ka tentuar të adresojë mashtrimet. Në fund të viteve 1990, të gjitha garat me pëllumba në Tajvan u zhvendosën në det, duke ngarkuar dhjetëra mijëra zogj në anije kontejnerësh për të fluturuar një itinerar pothuajse tërësisht mbi oqean. Por ky format është dënuar nga grupet për të drejtat e kafshëve, të cilat pretendojnë se një numër i madh pëllumbash humbasin në det, në gara që zhvillohen pavarësisht motit. Autoritetet thonë se shkalla e humbjeve në disa gara shkon deri në 98%.

Grupet e të drejtave të kafshëve pretendojnë se zogjtë shpesh trajtohen keq dhe hidhen sapo nuk janë më të vlefshëm për gara. Disa kërkojnë ndalimin e plotë të garave. Por He Tsung-hsun, sekretar i përgjithshëm i Rrjetit për Monitorimin e Mbrojtjes së Kafshëve në Tajvan (TAPMN), pranon se “kultura është thellësisht e ngulitur në shoqërinë tajvaneze” dhe në vend të kësaj u bën thirrje autoriteteve të fillojnë me ndalimin e garave në det dhe të hetojnë më mirë akuzat për veprimtari të paligjshme.

Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së

Wu thotë për akuzat e keqtrajtimit dhe vjedhjes: “sjellje të tilla janë të tmerrshme edhe për ne. Duam t’i ndreqim. Dua të flas me këto grupe dhe të them, ‘OK, nëse kthehemi te garat në tokë ku humbasin më pak zogj, jam plotësisht dakord’.”

Garuesit e pëllumbave thonë se shifrat për humbjet interpretojnë gabim ata që mbërrijnë me vonesë si të vdekur ose të zhdukur. Në fund të sezonit, shoqata e Wu-së regjistron rreth 60% të pëllumbave që kthehen në shtëpi. Trajnerët thonë se përmirësimi i mirëqenies së kafshëve është një argument kyç për rregullim më të madh të sportit.

“Nëse garat mund të mbahen të ndershme e të pastra, pa mashtrime dhe pa shifra të dyshimta, nuk do të na duhej të mbështeteshim në garat në det”, thotë Huang Nai-shun, një rritës dhe garues pëllumbash. Ai dënon ndikimin që krimi dhe mungesa e rregullimit kanë pasur mbi sportin. Huang thotë se ka paguar shumë shpërblime për pëllumbat e tij të rrëmbyer dhe shqetësohet nga mungesa e standardeve për trajtimin ose hedhjen e atyre që nuk garojnë më.

“Kudo që ka garë, gjithmonë do të ketë njerëz që përpiqen të manipulojnë sistemin”, thotë ai.

Në çatinë e shtëpisë së tij në qarkun Chiayi, Huang kujdeset për pëllumbat e tij me dashuri. Ai thotë se sezoni i garave i merr çdo kursim dhe muaj me mëngjese të hershme e net të vona për fluturime stërvitore.

“Është e vështirë”, thotë ai. “Gjithçka varet nga ajo që do, njerëzit e bëjnë këtë vetëm nëse e duan vërtet”.

Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së

Është fundjava e fundit e sezonit veror të garave në jug dhe Wu po mbikëqyr regjistrimin para garës në një magazinë aty pranë. Edhe në shi të rrëmbyeshëm ndjehet një atmosferë entuziazmi teksa shumica e burrave të moshuar vijnë me kafaze pëllumbash për regjistrim.

Zyrtarët e garës skanojnë çipet e gjurmimit dhe kalojnë drita UV mbi krahë për shenja të padukshme. Zogjtë ndahen nga pronarët dhe ruhen rreptësisht, pastaj ngarkohen në një kontejner për t’u dërguar në det me dhjetëra të tjerë ditën tjetër.

Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së

Trajnerët që flasin me Guardian kundërshtojnë kritikat ndaj sportit, dhe Guardian nuk sugjeron që ndonjëri prej tyre të jetë i përfshirë në aktivitete të paligjshme. Për ta, nuk ka të bëjë me çmimin monetar, që thonë se rrallë e shohin vetë, por me emocionin e garës dhe shpërblimin për punën e vështirë.

“Është si të stërvitësh atletët e tu olimpikë”, thotë Lin Yo-Chen, 29 vjeç, një nga të paktët nën 40 vjeç, duke regjistruar tre pëllumbat e tij të fundit. Ai i do “gjithçka” tek sporti, duke theksuar se 27 zogjtë e tjerë që garoi këtë sezon janë kthyer të gjithë në shtëpi.

Octogjenari Chen Bi-chou ka garuar pëllumba për shtatë dekada. Ai ndjehet optimist për garuesin e tij të fundit, por thotë se e do sportin për komunitetin dhe mendimin strategjik që, sipas tij, ndihmon në mbajtjen larg të demencës.

Pas dy ditësh, një transmetim i drejtpërdrejtë nga kuverta e anijes do të tregojë zogjtë që shpërthejnë nga kafazet drejt ajrit të detit dhe, me shpresë, drejt shtëpisë.

“Ke vendosur kaq shumë kujdes në stërvitjen e tyre, dhe kur i liron shumë larg – ndonjëherë në mot të vështirë – dhe ata prapë gjejnë rrugën për në shtëpi, është prekëse”, thotë zoti Tu, 61 vjeç, ish-roje burgu në pension.

Drogë, kontrabandë dhe rrëmbime: Brenda botës së

Në fund, pëllumbi nr. 81 fiton sezonin, pronari i tij merr rreth 1.2 milionë dollarë tajvanezë (40 mijë dollarë), nga një fond prej 6 milionë dollarësh tajvanezë. Por të dhënat e publikuara nga shoqata online zbulojnë se ai fitoi gjithashtu më shumë se 1 milion dollarë tajvanezë në baste anësore, nga një total prej 148 milionësh dollarë tajvanezë. Në qarqe të tjera njerëz janë dënuar për baste anësore, por në nivel kombëtar, autoritetet nuk janë të qarta nëse është i paligjshëm. Nuk ka asnjë rekord për bastisje apo arrestime në Pingtung, qarku i Wu-së.

Për ta legjitimuar sportin do të kërkohej legjislacion i ri, krijimi i një “autoriteti kompetent”, vetërregullim i fortë i industrisë dhe fundi i kumarit të paligjshëm, thotë ministria e bujqësisë. Megjithatë, ka pak shenja progresi.

Galeria fotografike (
)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×