
Shortly after the end of the high-level meeting in Moscow with the Russian president, Vladimir Putin, the Chinese leader, Xi Jinping, turned his eyes to Central Asia, when he announced plans to organize a summit in May.
This announcement followed his visit to Russia, where Xi and Putin hailed what they considered a new era in their relationship, despite Moscow's war in Ukraine, a development with far-reaching consequences in Central Asia. The Kremlin, traditionally, has considered this region as its backyard, but it has been excluded from China as the main economic force for the five countries of the respective region.
Russia's war in Ukraine has caused geopolitical and economic tremors in many countries of the world, but in this region it has influenced the strengthening of China's role, whether through diplomatic summits or other initiatives, which have severed the thin diplomatic rope in which the governments of Central Asia have pursued, with the aim of balancing the ties between China, Russia and the West. However, analysts believe that now that Xi and Putin have pledged to strengthen relations, Central Asia is in even greater trouble than it has been.
"I don't think Central Asia is surprised by this increase in Russia-China cooperation," said Temur Umarov, a researcher at the Carnegie Institute, for Radio Free Europe. "Well, the dilemma lies in how these states will adapt their policies to these big changes." In the past, Beijing has carefully weighed its influence in Central Asia so as not to interfere with the role of the Kremlin, which has had the main space in the region.
But the dynamics have changed in recent years. Beijing has expanded the Shanghai Cooperation Organization, increasing its influence in the region, without forgetting the diplomatic commitment and increased presence in the field of security. In September, Xi visited Kazakhstan - his first visit abroad since the outbreak of the coronavirus pandemic. Later he went to Uzbekistan to participate in the summit of the Shanghai Cooperation Organization.
Beijing has significantly improved diplomatic ties with Central Asia and has attempted to create more arrangements with regional governments that do not include Moscow. Chinese officials have also organized a series of virtual summits with senior Central Asian officials, while the meeting in May will be the first in-person meeting between regional leaders and Xi.
Ndonëse samiti në ardhje vë në pah ndikimin në rritje të Kinës dhe zbehjen e prezencës ruse në këtë rajon, prej nisjes së luftës, Umarov ka thënë se Pekini dhe Moska nuk janë duke garuar në këto shtete. “Nuk e shoh këtë si tentim për të përbuzur Moskën. Kina nuk dëshiron ta përjashtojë apo edhe ta zëvendësojë Rusinë në rajon”, ka thënë ai. “Në fakt, Kina është duke punuar për t’i koordinuar gjërat me Rusinë dhe kjo përshtatet me prioritetet në politikën e jashtme të Pekinit”.
Në një deklaratë të lëshuar më 21 mars, pas takimeve me Moskën, Xi dhe Putin kanë folur edhe për interesat e përbashkëta në Azinë Qendrore. Ata kanë thënë se do të punojnë bashkë “për t’i mbështetur shtetet e Azisë Qendrore, dhe për të garantuar sovranitetin dhe zhvillim kombëtar”, si dhe për ta ruajtur ndaj “revolucioneve me ngjyrime dhe ndikimit të jashtëm në punët e këtij rajoni”.
Paralajmërimet për “revolucione me ngjyrime” kanë qenë temë standarde e diskutimeve mes Pekinit dhe Moskës, kur është diskutuar për ndërhyrjen e Perëndimit në Euroazi. Xi, po ashtu, e ka përdorur këtë shprehje për të përshkruar trazirat në Kazakistan në janar të vitit 2022, kur përleshjet kanë kulmuar me ndërhyrje ushtarake të udhëhequr nga Moska, siç e parasheh Traktati Kolektiv për Sigurinë.
Si udhërrëfyes për krizat e së ardhmes në Azinë Qendrore, Pekini e pati shtyrë Rusinë që të veprojë atëbotë si aktor kyç për politikë dhe siguri. Mirëpo, Haiyun Ma, profesor në Universitetin Frostburg, i cili studion marrëdhëniet e Pekinit me Rusinë dhe shtetet e Azisë Qendrore dhe Jugore, ka thënë për Radion Evropa e Lirë se ndikimi i Moskës është zvogëluar prej atëherë dhe qeveritë rajonale kanë tentuar të krijojnë distancë politike nga Moska. “Duket qartë që shtetet e Azisë Qendrore do të preferonin zhvillim ekonomik dhe paqësor të Kinës, si model kundrejt detyrimit politik dhe ushtarak të Rusisë”, ka thënë ai.
Ky ndryshim i pozicioneve ka krijuar mundësi të reja për Pekinin, teksa ai tenton të rrisë ndikimin në kufirin perëndimor, në kohën e rritjes së konkurrencës me Shtetet e Bashkuara. Xi do ta udhëheqë Forumin e tretë Brezi dhe Rruga për Bashkëpunim Ndërkombëtar, më vonë gjatë këtij viti – ku takohen liderët globalë që janë në qendër të investimeve. Pekini dhe Moska vazhdojnë të gjejnë mënyra për të harmonizuar Iniciativën Brezi dhe Rruga, pasi Bashkimi Ekonomik Euroaziatik dhe Kina, janë pajtuar për të financuar hekurudhën Kinë- Kirgizi- Uzbekistan.
“Shtetet e Azisë Qendrore janë duke analizuar me kujdes lidhjet kinezo-ruse”, ka thënë Ma. “Në njërën anë, lidhjet më të fuqishme Kinë-Rusi në zona joekonomike nuk përbëjnë lajm të mirë. Në anën tjetër, parashikimet për investime ekonomike kineze për Azinë Qendrore janë atraktive”. Pavarësisht rolit të dobësuar të Rusisë dhe shqetësimin në rajon për luftën e nisur në Ukrainë, shtetet e Azisë Qendrore kanë arritur të përfitojnë nga sanksionet që i janë vënë ekonomisë ruse.
Russia continues to be the main job destination for millions of Central Asians, and migrant remittances subsequently help the economies of these states, according to the World Bank. Trade between Russia and Central Asia - especially with Kyrgyzstan and Uzbekistan - has also increased since the start of Russia's war in Ukraine, as Moscow has needed to replace its former partners in Europe and sell their own products.
"China and Russia are high on the list of priorities of Central Asia and it will not jeopardize the relationship with the two biggest powers of Eurasia", said Umarov. "The disadvantage is that the presence of the West will inevitably fade in this region"./ Rel