DREAM / The Prime Minister resigns and wakes up under the Parisian bridge!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

SP and DP come together to overturn the SCHEME of renewal in the Constitutional Court!

2024-12-06 10:35:24Politikë SHKRUAR NGA ESIONA KONOMI
SP and DP come together to overturn the SCHEME of renewal in the Constitutional
SP and DP

The scheme to renew the Constitutional Court is exposing a tacit political compromise to bypass the Constitution.

The majority gave the first signal with the procedure for replacing Judge Elsa Toska, which is not being opposed by the largest opposition group.

Democrats are using a similar argument to extend the mandate of another constitutional judge, Sonila Bejtja.

Professor Aurela Anastasi places the responsibility on the Constitutional Court itself, which must maintain its independence by indicating the boundaries.

The American Embassy emphasizes that every three years, this court should be refreshed with three members.

On December 30, 2019, the then Speaker of the Assembly, Gramoz Ruçi, requested assistance, through a letter, from the Venice Commission.

In Albania, institutions were involved in a conflict over appointments to the Constitutional Court and the length of these judges' terms, so an external arbitrator had to "translate" our Constitution. 

The justice reform, adopted in 2016, had established in the Constitution, in its Article 125, the rule that every three years, the Constitutional Court would be refreshed with 3 judges.

This would be accomplished by guaranteeing the balance of the institutions that appoint constitutional judges, so that, in each group of judges who would leave office early, one would be appointed by the President, one by the Assembly, and the third by the Supreme Court. 

The Venice Opinion, issued in June 2020, clearly stated, with years and specific names, what was the order of appointment of constitutional judges and also which judges would have a limited mandate in order to preserve the renewal scheme every three years.

"In application of this article, the following scheme is produced:

First round: Successors of Sokol Berber and Vladimir Kristo (end of term 25.04.2016) – the first from the President, the second from the Assembly; successor of Vitore Tusha (end of term 10.03.2017): Supreme Court (until 2025)”.

Although the Venice Commission's opinions are advisory and not binding, Albanian politicians have traditionally turned to it for advice, always accepting it as an unchallenged arbiter.

Translated with the current composition of the Constitutional Court, next spring, three members of the Constitutional Court must leave.

Specifically, on April 25, 2025, Sonila Bejtja, who replaced Sokol Berber (appointed by President Meta), must leave, and on the same date, Elsa Toska, who replaced Vladimir Kristo (appointed by the Assembly), must leave. The one selected by the Supreme Court to replace Vitore Tusha left earlier.

She is the President of the Constitutional Court, Holta Zaçaj, whose mandate ends on March 10, 2025.

"The Constitution sets limits", will the 3 judges leave in the spring?
The Constitution and the opinion of the Venice Commission indicate that the round of refreshing the Constitutional Court will take place in 2025. So, 3 judges, one appointed by the President, one by the Assembly and one by the Supreme Court, must be replaced.

But what are the names and will they really leave?

The end of the mandate of a constitutional judge is announced by a decision of this court, in compliance with the organic law of this institution. Asked by "INA Media" on November 22 when the mandates of these three judges will end and when the court will express its opinion on this issue, this institution did not provide an answer until the publication of this article.

This body must first make a decision on the president of this court, Holta Zaçaj. This must happen 3 months before the end of the mandate, so soon, by December 10. Then, the court, by January 25, must announce by decision the end of the mandate of judges Elsa Toska and Sonila Bejtja.

The premature resignation of Judge Toska put the situation into a stalemate, as the Constitutional Court notified the Assembly of the creation of the premature vacancy, but without indicating when the mandate of the person who would replace Elsa Toska would begin and end.

SP and DP come together to overturn the SCHEME of renewal in the Constitutional
Prof. Dr. Aurela Anastasi

Constitutional law pedagogue at the University of Tirana, Professor Aurela Anastasi, told "INA Media" that it is precisely this avoidance of the Constitutional Court itself that has paved the way for violations.

"The Constitutional Court must fix the correct formula, in order to respect the renewal. The history of this issue proves the opposite. This court never established a regular formula for this issue and the renewal has constantly suffered from irregularities," said the constitutionalist.

According to Anastasi, the disruption of the renewal order results in the non-compliance with the partial renewal every three years by 1/3 of the members of the Constitutional Court.

"It should be emphasized that the Constitutional Court is the competent body that must hold this position. This is important for its independence," emphasizes the professor of constitutional law, who brings to attention the law on the organization and functioning of the Constitutional Court, which states: "The President of the Constitutional Court announces the vacancy...".

"In this case, the president must notify the appointing body in the order of appointment, including the term limits for the vacant position," says Anastasi, an action which, if it had been done by the court itself, would have avoided political maneuvering over it. 

The Albanian Parliament, asked by "INA Media" on November 22, who is the judge that this institution will appoint during 2025, in compliance with the renewal scheme established by Article 125 of the Constitution, did not provide an answer until the publication of this article.

Kreu i shtetit, Bajram Begaj, i cili po ashtu duhet të bëjë një emërim të ri, muajt e ardhshëm, preferoi të mos përfshihej në këtë debat në këtë moment.

“Institucioni i Presidentit të Republikës nuk komenton paraprakisht procedura kushtetuese, të cilat kërkojnë bashkëpunim institucional të disa organeve kushtetuese, secili sipas kompetencave të përcaktuara qartë”,- tha zyra e tij për “INA Media”.

I vetmi institucion emërtese i qartë për afatet e tij dhe i gatshëm për të ndarë një qëndrim me publikun është Gjykata e Lartë.

“Referuar datës 10 mars 2025, si data e përfundimit të mandatit të gjyqtarit të Gjykatës Kushtetuese, të emëruar nga Gjykata e Lartë, rezulton se procedura për emërimin e radhës do të nisë 3 muaj përpara përfundimit të këtij mandati.  Gjykata Kushtetuese duhet të deklarojë mbarimin e mandatit të znj. Holta Zaçaj jo më vonë se data 10.12.2024”,- tha Gjykata e Lartë në përgjigje të një kërkese për informacion nga “INA Media”.

SHBA: Gjykata Kushtetuese të rinovohet me tri anëtarë çdo tre vjet

E pyetur nga INA Media mbi këtë proces, Ambasada Amerikane në Tiranë theksoi se Gjykata Kushtetuese duhet të rinovohet me tri anëtarë çdo tre vjet.

“Kushtetuta e Shqipërisë është ligji më i lartë i vendit dhe institucionet e drejtësisë mbartin përgjegjësi të madhe në respektimin e parimeve kushtetuese. Kjo përfshin përgjegjësinë e shumë institucioneve, përfshi Gjykatën Kushtetuese dhe organet e emërtesës, për të respektuar parimin e rinovimit të gjykatës me tri anëtarë çdo tre vjet,” komentoi zyra e shtypit e ambasadës së SHBA.

Të njëjtin qëndrim ka mbajtur në mbledhjen e Këshillit të Emërimeve në Drejtësi, në 11 nëntor, edhe OPDAT, instrumenti i SHBA për sistemin e drejtësisë.

Çfarë fshihet pas heshtjes së “të mëdhenjve” të politikës?

Kur më 30 shtator të këtij viti, Kuvendi  shpalli vakancën për zëvendësimin e parakohshëm të gjyqtares kushtetuese, Elsa Toska, pas dorëheqjes, u vu re se thirrja iu bëhej aplikantëve për një mandat që duhet të përfundonte në vitin 2028 dhe jo në vitin 2025.

Ky veprim duket si zgjatimi i një “gabimi” të bërë që në vitin 2019, kur në emërimin e gjyqtares Elsa Toska, Kuvendi e përcaktonte mandatin e saj të plotë deri në vitin 2028, pa e përfshirë në skemën e ripërtëritjes të përcaktuar në nenet 125 dhe 179 të Kushtetutës.

E vetmja që e denoncoi këtë veprim ishte deputetja demokrate, Jorida Tabaku.

Përmes një reagimi të vetëm në rrjetin social “Facebook”, deputetja akuzoi kryetaren e Kuvendit të Shqipërisë se kishte ndërmarrë një nismë antikushtetuese për të zgjatur mandatin e gjyqtares së dorëhequr.

“A është kjo një përpjekje për të manipuluar Kushtetutën dhe për të zgjatur mandatin e ndonjë gjyqtareje tjetër? Apo ka për qëllim kryetarja e Kuvendit të mbajë të kapur Gjykatën Kushtetuese me vendime arbitrare, duke minuar reformën në drejtësi?” – shkroi Tabaku më 3 tetor e që nga ajo ditë, ajo nuk e ngriti më këtë çështje publikisht. “INA Media” e pyeti deputeten nëse ajo iu qëndron ende këtyre deklarimeve dhe pse grupi parlamentar demokrat ku ajo bën pjesë nuk e ka ndjekur këtë çështje, por zonja Tabaku nuk dha asnjë koment.

SP and DP come together to overturn the SCHEME of renewal in the Constitutional
Denoncimi i deputetes Jorida Tabaku në “Facebook”

“INA Media” iu drejtua me një kërkesë 140 deputetëve të Kuvendit të Shqipërisë, pa asnjë përjashtim, në disa kanale zyrtare komunikimi, për t’i pyetur mbi këtë çështje, por rezultoi se 110 deputetë nuk kishin asgjë për të thënë, pavarësisht se në fund të gjithë do të votojnë për pasuesin e Elsa Toskës.

17  të tjerë nuk u ndjenë kompetentë për të komentuar, me argumentin se nuk ishin juristë apo se për shkak të angazhimeve të tjera parlamentare nuk kishin kohë ta studionin çështjen, edhe pse redaksia i njoftoi se do të priste 5 ditë që ata ta analizonin rastin.

Vetëm 13 deputetë mbajtën një qëndrim të caktuar mbi emërimet që duhet të bëjë Kuvendi në Gjykatën Kushtetuese.

Grupi parlamentar i Partisë Socialiste nuk dha asnjë koment për këtë rast, kurse kryetarja e Komisionit të Ligjeve, komision përgjegjës për plotësimin e kësaj vakance, Klotilda Ferhati, tha: “Do të më duhet të studioj e analizoj parashikimet kushtetuese dhe rezervoj ta shpreh qëndrimin tim në Komisionin e Ligjeve, kur çështja të jetë objekt shqyrtimi në kuadër të procedurës përkatëse parlamentare.”

Deputeti tjetër i Komisionit të Ligjeve, Toni Gogu, mbështeti kryetaren Elisa Spiropali, duke sjellë në vëmendje se vendimi i Kuvendit për emërimin e  Elsa Toskës, ku shkruhej se mandati i saj ishte deri në vitin 2028, ishte “ende në fuqi” dhe asnjë organ tjetër nuk e kishte rrëzuar atë pas 5 vitesh.

Veprimet e mazhorancës socialiste mbështeten edhe nga deputeti i Partisë së Lirisë, Petrit Vasili, i cili thotë se ky “është një debat fiktiv, i nxitur vetëm nga interesa personale”.

“Mandati është i plotë dhe përfundon në vitin 2028, ashtu sikurse Kuvendi ka bërë në mënyrë korrekte dhe ligjore edhe shpalljen e vakancës. Zgjedhja e anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese nuk filloi menjëherë pas hyrjes në fuqi të ndryshimeve kushtetuese të korrikut 2016, por tre vjet më vonë”, tha Vasili.

Ata që janë “divorcuar” politikisht nga Partia Demokratike, në fakt, mbështesin shqetësimin e ekspertëve dhe të Jorida Tabakut, duke e quajtur spostimin e mandatit të Elsa Toskës dhe zëvendësuesit të saj deri në vitin 2028 “kapje të Gjykatës Kushtetuese nga Kuvendi”.

Deputeti Lulzim Basha deklaron se “shkelja nga Kuvendi” në lidhje me mandatin e dhënë gjyqtares Toska është “një precedent i rrezikshëm antikushtetues”.

“Afatet për ripërtëritje në këtë kontekst lidhen ngushtë me vitet 2025, 2028 dhe 2031 dhe çdo shmangie nga ky cikël përbën shkelje të Kushtetutës. Gjykata Kushtetuese duhet të mbrojë Kushtetutën dhe të mos lejojë shkeljen e saj nga mazhoranca, e cila duket se ndjek interesa të ngushta politike. Nëse mazhoranca nuk ndërhyn në kohë për të adresuar këtë situatë, kjo rrezikon të fusë në krizë Gjykatën Kushtetuese”, deklaroi Basha në një prononcim për “INA Media”.

Anëtari i opozitës në Komisionin e Ligjeve, Enkelejd Alibeaj, tha se kryetarja e Kuvendit ka uzurpuar kompetencën që i takon gjithë Kuvendit dhe jo një deputeti të vetëm, qoftë edhe në postin e kryetarit. “Viti 2025 është viti kur duhet të ndodhin këto 3 ripërtëritje. Mandati që znj. Toska ka marrë fillonte në 2016-n. Zonja Toska nuk e ka marrë prej fillimit (2016), por 3 vjet më vonë. Ky mandat ushtrohet deri në 2025-n. Zgjatja deri në 2028-n e shtrin këtë mandat në 12-vjeçar, duke prishur (ndër të tjera) edhe këtë rregull kushtetues”, – u përgjigj Alibeaj për “INA Media”.

“Mandati zëvendësues i znj. Toska duhet të përfundojë në 2025-n. Mazhoranca synon të rrisë kontrollin mbi Gjykatën Kushtetuese në shkelje të Kushtetutës, duke zgjedhur për një mandat deri në 2028-n zëvendësuesin e znj. Toska”,- tha deputeti Agron Shehaj.

Në të njëjtën linjë është edhe deputeti Dashamir Shehi.

“Nuk janë vendosur kot rregullat me disa kufizime, ato janë menduar si të tilla që të ruhet balanca dhe influenca e çdo institucioni në Gjykatën Kushtetuese. Shpallja e vakancës për deri në vitin 2028 është gabim”,- nënvizoi Shehi gjatë një bisede telefonike me “INA Media”.

Grupi parlamentar demokrat dha një koment me shkrim pas kërkesave të përsëritura nga redaksia e “INA Media”-s.

Gazment Bardhi nënvizoi se grupi i tij e ka ndjekur nga afër debatin publik të zhvilluar lidhur me këtë çështje dhe i ka marrë në konsideratë këto shqetësime, duke kryer në kohë një analizë të plotë kushtetuese të këtij rasti.

Pas një analize të bërë nga ata që në PD i quajnë “ekspertët tanë”, demokratët kanë arritur në konkluzionin se vetëm dy gjyqtarë kushtetues duhet të përfundojnë mandatin para kohe në funksion të ruajtjes së skemës së përtëritjes dhe ata janë, sipas Bardhit, Holta Zaçaj dhe Sandër Beci.

“Për të gjithë gjyqtarët e tjerë të Gjykatës Kushtetuese, Kushtetuta dhe ligji parashikon se emërohen për të gjithë kohëzgjatjen e mandatit të tyre (pra 9 vjet)”,- tha Bardhi.

Ajo që bie në sy nga “konkluzionet e analizës së ekspertëve të grupit të PD-së” është se demokratët jo vetëm që nuk janë të shqetësuar që mandati i atij që do të zëvendësojë Elsa Toskën do të shkojë deri në vitin 2028, por nuk përmendin as gjyqtaren tjetër, Sonila Bejtja.

Kjo e fundit është e përzgjedhur mes kandidatëve dhe është emëruar nga presidenti Meta, një kundërshtar politik i mazhorancës që në kohën që ishte kryetar shteti. Bejtja është konsideruar si një mbështetëse e opozitës, jo vetëm prej origjinës së emërimit, por edhe prej qëndrimeve të njëpasnjëshme që ka mbajtur gjatë gjykimeve në Kushtetuese.

Pozicionimi i demokratëve se as ajo nuk duhet zëvendësuar në vitin 2025 ngre dyshimin nëse opozita “po hesht” kur socialistët po i zgjatin mandatin pasuesit të Elsa Toskës në mënyrë që ky precedent të aplikohet edhe për gjyqtaren e komentuar si “miqësore” ndaj opozitës, Sonila Bejtja.

A ka vërtet rëndësi? Kriza e vitit 2028

Siç parashtrohet nga analiza e fakteve, prishja e formulës së rifreskimit nuk është vetëm çështje kalendari apo radhë për respekt. Gjykata Kushtetuese me 9 anëtarë duhet të ruajë balancën e brendshme në çdo kohë, ku 3 anëtarë të jenë si emërime nga Presidenti, 3 nga Kuvendi dhe 3 nga Gjykata e Lartë. Shkatërrimi i këtij proporcioni mund të sjellë në një formë të paparashikuar që në një moment të caktuar, një nga këto 3 institucione të ketë emëruar më shumë gjyqtarë se të tjerët, çka mund të influencojë vendimmarrjet e Kushtetueses.

Nëse në vitin 2025 nuk zëvendësohen 3 gjyqtarë kushtetues, kjo mund të bëjë që në vitin 2028 të duhet rifreskimi i 4 apo 5 anëtarëve njëherësh të kësaj gjykate, çka mund të prodhojë një krizë, siç paralajmëron edhe Gjykata e Lartë.

“Ky proces kushtetues është i detyrueshëm për t’u kryer në kohë, si nga Gjykata e Lartë, ashtu edhe nga dy institucionet e tjera, me qëllim shmangien e çdo krize a tensioni që mund të krijohet”,- thuhet në komentin e dhënë nga kjo gjykatë për “INA Media”-n. 

Gjykata e Lartë, e pyetur specifikisht për pasojat që mund të vijnë në vitin 2028, tha: “Misioni kryesor i Gjykatës Kushtetuese është të sigurojë epërsinë dhe stabilitetin e Kushtetutës, të ruajë ndarjen e pushteteve”.

 Për këtë arsye, kjo gjykatë nënvizon se rregullat e ripërtëritjes së gjyqtarëve janë të paracaktuara për të siguruar që Gjykata Kushtetuese të mbetet funksionale dhe e balancuar në përbërjen e saj.

“Për të ruajtur funksionimin normal të Gjykatës Kushtetuese është detyrim kushtetues që organet emërtesë të tregojnë vëmendjen e duhur për të siguruar plotësimin e numrit të nevojshëm të gjyqtarëve çdo tre vjet, duke ruajtur rregullin e ripërtëritjes”,- përfundon komenti i Gjykatës së Lartë.

Këshilli i Emërimeve në Drejtësi, i cili filtron dhe rendit kandidatët para se të vendosë Presidenti, Kuvendi apo Gjykata e Lartë, tha për “INA Media”-n se“çdo tre vjet (viti 2025, 2028 e në vijim) ripërtëritja kthehet në normalitet”.

Në mbledhjen e Këshillit të Emërimeve në Drejtësi të datës 11 nëntor të këtij viti mësohet se përfaqësuesja e OPDAT, mision i Ambasadës Amerikane që mbikëqyr dhe asiston sistemin e drejtësisë,  ka theksuar se “është e rëndësishme që të respektohet parimi kushtetues i përtëritjes së Gjykatës Kushtetuese me tre anëtarë çdo tre vjet”.

Even the Venice Commission's opinion of June 2020, in point 18, states that "in this way, point 3 of article 179, aimed to recreate three groups of three judges each, whose mandate would end in the same year: three in 2025, three in 2028 and three in 2031."

But unlike all these actors, Gazment Bardhi thinks that in 2025 only the president of the court, Holta Zaçaj, should leave.

"The renewal of the Constitutional Court is of fundamental importance to guarantee the coherence of the Constitutional Court's decision-making," Bardhi said in his reaction to "INA Media," but he added that "  this breakdown in the scheme came as a result of the vetting dismissals, which were not foreseen by the constitution-maker ."

 Therefore, he suggests that the scheme be corrected "before 2028 through transitional constitutional amendments."

In conclusion, while political actors may have different interpretations or interests, one of the most authoritative voices in reading the Constitution and politically distanced, Prof. Aurela Anastasi, emphasizes that it is the Constitutional Court that must "save itself."

"The respect and preservation of the rule of renewal by the Constitutional Court does not allow the appointing bodies to intervene and disrupt this order. The appointing bodies have a duty to obey the rule upheld by the Constitutional Court," - judges Aurela Anastasi, lecturer of constitutional law at the Faculty of Law.

The only MPs who had an opinion on appointments to the Constitutional Court:

Agron Shehaj – Democratic Party – left

Arbi Agalliu – Democratic Party – left

Enkelejd Alibeaj – Democratic Party – left

Lulzim Basha – Democratic Party – removed

Dashamir Shehi – Movement for National Development – ​​Democratic Party

Edi Paloka – Democratic Party

Dhurata Çupi – Democratic Party

Gazment Bardhi – Democratic Party

Oerd Bylykbashi – Democratic Party

Petrit Vasili – Freedom Party

Toni Gogu – Socialist Party

Bujar Çela – Socialist Party

Ilir Metaj – Socialist Party./ InaMedia


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×