In Albania, the financing of election campaigns continues to remain a worrying problem. International organizations that monitor electoral processes note that despite legal improvements, there is still concealment of funding and expenses by parties, and that sanctions are weak.
Experts see with concern that the penetration of money from the world of crime and corruption into the electoral campaign paves the way for corruption in every link of government. And while Albania is preparing to hold local elections in May this year, the CEC and representatives of political parties say that there is still work to be done, in terms of the transparency of sources of financing election campaigns.
Albania is approaching the 2023 elections and is preparing for the local ones that will be held in May this year, and one of the biggest problems remains the financing of election campaigns. Despite the improvements that were made to the Electoral Code in 2020, in terms of the transparency of election financing, the CEC in a recent report for the 2021 elections found that there was obvious concealment of funding sources and expenses. Based on this report, the Voice of America calculated that only for political ads in audiovisual media, 8 parties that broadcast ads, declared 11.5% of the expenses incurred for them, or about 525 thousand euros out of 4 million 600 thousand. That's enough, experts say, to understand how much money circulates in an election campaign, where over 30 political entities and their candidates are competing. starting from expenses for election meetings and up to electoral offices. State Commissioner of Elections Ilirjan Celibashi told the Voice of America that the legal changes did not bring great progress in the process of funding transparency.
"I must say, he has not made radical changes, these changes are defined as improving, but he has made changes that mostly consist of increasing transparency and a more binding mechanism towards political parties, for the money they receive from they get them, how much money they get. Also for the media, for the way they reflect the electoral campaign of certain electoral subjects", said Mr. Celibashi for the Voice of America.
The Electoral Code defines four sources of funding for electoral subjects, from the state budget, the subject's own income, gifts, loans and credits. Some rules were changed for the parties with the purpose of their obligation to declare campaign financing, such as setting a limit for expenses, declaring payments for political advertisements in the media, both from the parties and from the media, or the obligation of candidates to declare expenses. And yet, the CEC observed violations in the 2021 elections and fined political subjects and candidates for non-compliance with the financing reporting deadline, the reporting form, for exceeding the expenses allowed according to the code, and for irregular financial reports.
Kodi zgjedhor parashikon sanksione, ndaj partive dhe donatorëve për shkelje të rregullave të financimit në fushatë, që përfshijnë gjoba deri në 5 milionë lekë dhe pezullim të financimit publik të një partie politike deri në pesë vjet, por në një koment me shkrim për Zërin e Amerikës Instituti Demokratik Kombëtar (NDI) tha se regjimi në fuqi i sanksioneve është shumë i dobët për të qenë imponues.
Shqetësim për eskpertët mbeten dhe financimet e fshehura në fushatë që vijnë nga bota e biznesit dhe krimit me qëllim shkëmbimin e tyre në favore të ndryshme fitimprurëse, nga partia që merr pushtetin. Megjithëse Kodi Zgjedhor parashikon disa rregulla që ndalon donacione nga individë dhe kompani, “që kanë përfituar fonde publike në 3 vitet e fundit me vlera mbi 10 milionë lekë, që ushtrojnë veprimtari në fushën e medias, kanë qenë partner në projekte të ndryshme apo që kanë detyrime ndaj shtetit”, sërish sipas studiuesve shtigjet e depërtimit të financimeve që prodhojnë korrupsion mbeten të hapura.
“Në këtë kontekst proçesi i korrupsionit zgjedhor është një proçes i cili nuk garanton asnjë strukturë të shtetit që të jetë strukturë e pakorruptuar. Nëse kemi korrupsion në zgjedhje, kemi në qeverisje kemi korrupsion që ka të bëjë me të gjitha format, qoftë në qeverisjen qëndrore, atë lokale, por dhe në atë që quhet parlamentarizëm në nivelin e hartimit të ligjeve”, i tha Zërit të Amerikës, Aranita Brahaj, Drejtore e “Open Data Albania”.
Shpenzimet e kandidatëve në fushatë dhe deklarimi i tyre, mbetet një pikë problematike. Instituti Demokratik Kombëtar (NDI) i tha Zërit të Amerikës se, pjesa më e madhe e partive nuk raportuan informacionin e kërkuar, se ku i morën dhe si i shpenzuan paratë kandidatët në zgjedhjet e fundit politike. Në këtë aspekt trancparenca financiare konsiderohet ende sipërfaqësore nga ky institut, edhe pse Kodi Zgjedhor vendosi kufizime në donacione për kandidatët dhe kalim të tyre në rrugë bankare për shuma mbi 50 mijë lekë. Edhe Shoqata për Kulturë Demokratike ka shprehur shqetësim në lidhje me burimet e financimit të kandidatëve.
“Ne kemi vënë re dhe nga vëzhgimet tona, si vëzhgues vendorë që kandidatët mundohen t’i fshehin financimet duke anashkaluar raportimin, duke thënë që nuk është aktiviteti ynë si kandidatë, por i partisë politike. Nga ana tjetër nga strukturat e partisë duhet t’i ushtrohet presion kadidatëve, që të gjitha paratë t’i deklarojnë si një zë më vete dhe jo të përfshihen brenda shpenzimeve të subjektit politik”, u shpreh për Zërin e Amerikës Gerta Meta, Drejtore ekzekutive e Shoqatës për Kulturë Demokratike.
Por përfaqësues të partive thonë se mbledhja e të dhënave financiare është e vështirë për shkak të përfshirjes në fushatë të ekipeve të mëdha. Përfaqësuesi i PD Gazmend Bardhi i tha Zërit të Amerikës se këto vështirësi u hasën edhe me deklarimet e shpenzimeve nga kandidatët.
“Në Partinë Demokratike nuk ka patur asnjë fshehje me dashje të shpenzimeve. Pas fushatës një pjesë e kandidatëve, për fat të keq edhe përse nuk ishin në listat fituese për deputetë, shmangën raportimin lidhur me shpenzimet”, tha për Zërin e Amerikës Gazmend Bardhi, deputet i PD.
Edhe pëfaqësues të PS në qeverisje janë të vetëdijshëm, se ende ka mangësi në lidhje me transparencën e financimeve në zgjedhje.
“Ka rritje të transparencës, por nuk jemi ende aty ku duhet të jemi, sipas standarteve të kërkuara. E vërteta është se, qoftë financimi i partive politike, ashtu dhe i fushatave zgjedhore, janë dy momente tepër të rëndësishme, ku ka një rritje të transparencës, por përsëri ka fshehje të dukshme të shpenzimeve. Duhen ndryshime në kodin zgjedhor”, tha për Zërin e Amerikës Taulant Balla, kryetar i Grupit Parlamentar të PS.
Një tjetër element shqetësues për organizatat ndërkombëtare që monitorojnë zgjedhjet, për ekspertët dhe KQZ, lidhet me paratë që shpenzohen në aktivitete politike që pasqyrohen në rrjete sociale, dhe media on line, të cilat kanë një ndikim të fortë në publik. Instituti Demokratik Kombëtar i tha Zërit të Amerikës, se reklamimi politik në mediat sociale paraqet sfida për transparencën, si dhe lë hapësirë për depërtimin e parave të paligjshme në zgjedhje, përfshirë këtu dhe burimet e huaja. Aktualisht rrjetet sociale dhe mediat on line nuk monitorohen nga Autoriteti i Mediave Audiovizive, e për pasojë dhe shpenzimet e partive politike dhe kandidatëve, kur pasqyrojnë aktivitete politike në to. Kjo çështje mbetet e parregulluar me ligj.
“Ne monitorojmë vetëm median audiovizive, por mendoni që kjo sipas studimeve që ka bërë departamenti i gazetarisë zë deri 35-40% të pjesës totale të medias. Pjesa tjetër e mediave, ajo on line nuk është e rregulluar me ligj. Kjo media ka shumë ndikim dhe partitë tani punojnë më shumë me to”, u shpreh për Zërin e Amerikës Arben Muka, Drejtor i Programeve në Autoritetin e Mediave Audiovizive.
E megjithatë KQZ ka bërë disa bisedime me përfaqësues të rrjetit social Facebook, të cilët sipas Komisionerit Shtetëror të Zgjedhjeve janë përgjigjur pozitivisht për të dhënë informacion në lidhje mbi shpenzimet e kandidatëve dhe partive. Por kjo vlen vetëm për këtë rrjet social.
“Facebook-u vetë i monitoron. Mban të dhënat për shpenzimet. Ata i mbajnë për llogari të tyre, por me kërkesën tonë mund t’i vendosin në dispozicion të KQZ. Në momentin që aktiviteti është publik edhe në kuptim të ligjit, sa kohë është publikuar në rrjete sociale, janë shpenzime elektorale, partitë dhe kandidatët duhet t’i deklarojnë përndryshe quhet fshehje”, vijoi Ilirjan Celibashi, Komisioner Shtetëror i Zgjedhjeve.
In the supervision of party finances, experts say, in addition to the CEC, other institutions have a role, such as the Prosecutor's Office, the Directorate of Prevention of Money Laundering, as well as the Supreme State Control, and that the infiltration of money from the world of crime and corruption into the campaign remains a concern . Albania will hold local elections in May this year, and according to researchers, there is still work to be done in terms of transparency and financing of the election campaign, arguing that the verification and punishment instruments are still weak. /VOA