DREAM / The Prime Minister resigns and wakes up under the Parisian bridge!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

"The mother's life was hellish, without eating", the testimony from Chicago of the former internee: She also endured the torture of the executioner 'Hakani', but never...

2022-12-17 08:57:20Histori SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

"The mother's life was hellish, without eating", the testimony

The first part

Marriage, this sacred act in the life of every person that comes from generations and is passed on, remains so in every place, in every time and circumstance that it takes place. It unites two people, often unknown, creates a new family and realizes the continuation of life on earth, with all the good and bad things that time or the fate of each couple will bring. After we finished dinner, we all made ourselves comfortable in the living room at my father's house in Chicago. When my father left the Motherland, as a lost part of the War, my mother was pregnant with me. He hosted us in Italy and now we are together after 50 years. We had talked before about the most important things from our lives, a little from his.

- Days ago, you told me, - said the father - about the marriages of your brothers and sister, tonight we told about your marriage. The life of our family is a drama with climaxes, where often the events took the form of the unreal and went beyond the norms to be accepted as true by those who did not have the luck of our class.

The author of all this bitter drama was the father, but he remained loyal to his ideal and the Motherland until the end. All his sacrifice was called "betrayal" and we had to pay for it, so I didn't want to talk about our bitter past anymore. Every time we showed episodes from his life, he would wrinkle, tremble in the storm of fate, so much so that it seemed that a worry was added to him or a part of his life was shortened, but still very attentive.

- Speak, son, - continued the father, - we are all waiting. I am sure that even your children do not know about their parents' marriage. I haven't seen any wedding or bridal photos.

- I met my wife early, she was a student at the 11-year-old "Halim Xhelo" school in Vlora, she was in her second year of high school. A year later we announced our engagement. I was a teacher in the villages of Tepelena. Our family lived near the "Tregtare" school in Ujin e Tohtë, where you used to be a teacher.

Communism had given the signs of an incurable disease, and in its declining age, it began to rage. In the foreground, they were the inverted class, parallel to him and his sons. Anyway, we were a shooting range or a chance to listen to others. The class war was the end of communist hell.

Njerëzit humbën ndjenjat më njerëzore, frika dhe tmerri shpërbënë një popull të tërë, duke futur urrejtjen e armiqve, në çdo familje për ta sunduar. Ata krijuan njeriun e ri që shpalosi karakterin brenda dhe jashtë Atdheut.

Kemi folur për internimin nga Uji i Ftohtë në Sherishtë. Sherishta është kapitulli më i hidhur në familjen tonë. Drama filloi më 1944, por goditjet i bëheshin klasës sonë, njëra pas tjetrës dhe gjithmonë më të forta, mundësisht deri në zhdukjen fizike. Këtu, në këtë periudhë, lindi arsyeja e martesës time që do të shtjelloj me tej.

Ndodhesha ushtar në Gjerven të Beratit në N.B.U. Këto Ndërmarrje Bujqësore Ushtarake, u krijuan enkas për djemtë e familjeve të të deklasuarve. Punonim me normë të lartë dhe cilësi. Kur ushtarët nuk e realizonin normën e punës, kapteri i ushtrisë, i rrinte në kokë me fener në dorë edhe natën, derisa të realizohej norma.

Në ushtri, kisha 20 muaj pa shkuar me leje në shtëpi, megjithëse në familjen tone, kishin ndodhur plot ngjarje dhe vdekje, që e justifikonin lejen.

Familjen e së fejuarës, edhe pse kishte kaluar 5 vjet internimin në Savër të Lushnjes, kur iu arratis i ati, fejesa me mua u bë shkak për dëbim nga Vlora, në fermën e Llakatundit, sektori Lubonjë, në mes të pyllit, në kasollet që dimëronin dhentë e fermës.

Tre femra në mes të pyllit. Duhet thënë se aty ishin dhe rreth 6-7 familje të tjera. Pasi kishim mbërritur në Sherishtë, tre femra, dy të sëmura, u ishte komunikuar se, s’kanë të drejtë të lëvizin jashtë fshatit. Në qoftë se kapen, do dënohen!

Më thoshnin më parë, një miku ynë çam, mik i mirë i ditëve të vështira, një mesnatë vjeshte, u kishte ardhur pas mesnate dhe u kishte sjellë një dhi racë për qumësht. Dy vëllezërit e mëdhenj, vazhdonin dënimin në burgjet komuniste.

Këto gjëra i mësova herë pas here paralel me kohën, gjente shtegun ndonjë letër ose njeri që sillte të rejat nga internimi, duke i trajtuar gjërat si krejt normale, pa asnjë mllef ose shenjë fytyre se, e keqja s`kishte fund.

Isha mësuar nga larg se, ne na mobilizuan ushtar nga Tepelena, ku punonim si mësonjës dhe jeta e fshatit kishte dy skena, ajo e fshatarëve të zakonshëm dhe tmerri ishin ata që ishin sjellë të internuar.

Më kishin ngelur edhe 4 muaj që të mbaronte shërbimi ushtarak dhe lloj-lloj mundimesh më trazonin çdo ditë që afrohej fundi i ushtrisë. Ishte një ditë shtatori e vitit 1969, kur unë ndodhesha ushtar në Gjeroven dhe postieri më sjell një letër që ma dërgonte nëna, tek shkruante saktë të vërtetën.

I dashur djalë!
Nëna të do shumë, si gjithë nënat, por ka një ndryshim, se unë ju kam rritur me kazëm e lopatë dhe lakrat s`iu ndanë asnjë herë sofrës sonë, pa e ngopur barkun me bukë. Kam rënë në një hon të thellë, sa shpesh s`bindem në është e vërtetë apo ëndërr. Zonja, është shumë e sëmurë (Zonja, gjyshja jonë) ka dy ditë që ka prerë ushqimin.

Leonora (motra e madhe) ka filluar t`i shtohet epilepsia dhe largon shpesh, ajo s`e di që është e internuar. Dje, kryetari i Këshillit me gjithë një grua, e zunë Leonorën duke ikur në fshat, e kishin sjellë tek shtëpia, që rrimë dhe jashtë shtëpisë, e kishin lidhur me litar te trungu i prerë i një peme, gjersa erdhi autoambulanca e Spitalit Psikiatrik që e mori. Mua s`më lejuan të shkoja me të se, jam e internuar.

Dy të burgosurit i kam harruar. S`di ç`të bëj bir. Të kujdesem për Zonjën, që nga dita në ditë po i afrohet fundit, të kullos dhinë, apo të shkoj në punë që të ushqehemi? Me shëndet s`jam mirë. Këto janë ato gjëra që më detyruan të kërkoj ndihmën tënde. Ti je ushtar, por mbase të japin nja dy ditë leje, sa për
të bërë ca punime, që duhen bërë se u ka ardhur koha.

Të puth, Drita.

Mora letrën dhe dola nga pas fjetores. Nuk di se si m`u err i gjithë qielli, një rrymë e ftohtë më kalonte në trup, teksa më pikonte djersë mbi letër.

Vazhdoja tregimin, pa ngritur kokën të vështroja babanë. Një çast ngrita sytë drejt tij. O Zot…edhe sot nuk jam në gjendje të them ngjyrën e fytyrës së tij. Ajo nuk ishte as e bardhë e as e verdhë, mund të ishte një kombinim i të dyjave, por gjithsesi i afronte ngjyrës së dheut, një fytyrë pa jetë. Po vështroheshim sy më sy. Ai e kuptoi shqetësimin tim.

– E mor bir…ta lexova mendimin. E hidhur…tepër e hidhur kjo letër, ta hidhje në Adriatik do helmonte bimët dhe peshqit e këtij deti. Ç`të bënte e shkreta? Ç`të bëje dhe ti?

– Asnjë herë nuk u isha drejtuar eprorëve për leje, por kësaj here u zura ngushtë.

Reparti përbëhej prej 30 ushtarësh, të gjithë fëmijë të deklasuarish. Komandant reparti ishte Stavri Bozdo, njeri i mirë, kishte rënë nga degët dhe kishte përfunduar kandidat partie në N.B.U. Ia shtrova problemin shkurt.

– Të mora vesh, – tha komandanti, – do ta shtrojmë në kolektiv, po qe se e aprovojnë edhe mund të shkosh.

Të nesërmen e asaj dite, ai bëri ritin e çdo dite para ushtarëve, pastaj u tërhoqi vëmendjen atyre.

– Shokë ushtarë! Ushtar Luzaj, ka një problem të mprehtë familjar. A jeni dakord që të shkojë me një leje 24 orëshe?
Lazja, një fshatar nga Baldushku i Tiranës, që rrinte në radhën e parë dhe që kujdesej për derrat e repartit, nuk e aprovoi.

– Hë mor Laze derri, ç`thua…a je dakord?

– Shoku komandant, pash të madhin Zot, ç`mund të bëjë ushtar Luzaj me 24 orë, pash të madhin Zot, bëjë 4-5 ditë.

– Laze derri, shko shpejt në stallë te derrat dhe kujdesu më tepër për ta. – i foli komandant Stavri.

Pasi mora biletë-daljen 24 orëshe, u nisa për Berat dhe duhej të bëja 5-6 km. rrugë në këmbë, për të mbërritur në qytet. Rrugës mendoja nënën, të mjerën, shenjtëreshën tonë…!

Gjithë jetë e saj, skëterrë. Ajo përballonte me stoicizëm vuajtjet, luftën nervore dhe ekonomike, pa ngrënë, pa mbathur, punët më të vështira gjersa dhe torturat e xhelatit, Petrit Hakani, veç kurrë nuk i’u dorëzua, kurrë s`e zgjati dorën as njerëzve më të afërt të saj.

Këto ishin gratë “reaksionare” me gjithë ç`hoqën, ngelën krenare, simbol i nderit, i sakrificës, i dashurisë, i besnikërisë, i kurajës e trimërisë, që me qëndrimet e tyre i ngritën karatin klasës që i përkisnin.

Vlora, qyteti më i dashur, kur mbërrita, m`u duk si një qytet që dikur kisha kaluar pa arritur t`i marr asnjë karakteristikë të tij. Urrejtja është e shëmtuar, por vjen një ditë që të hynë në gjak dhe të errëson sytë e mendimin. Ç`faj ka qyteti? Ç`faj ka Atdheu? Ishte një klikë banditësh që i tregoi atij populli, atë, që brezat e ardhshëm do ta quajnë përrallë.

Për të mbërritur më shpejt në fshat, i rashë shkurt ullishtave, ngjita kodra dhe zbrita fushës së Sherishtës. Sherishta dikur ishte me 10-15 shtëpi dhe ishte çiflig i Kaninës. Tani fshati kishte 150 shtëpi, të gjithë të ardhur nga fshatrat për rreth. E vështroja duke u afruar.

Ishte ndërtuar në faqe të kodrës, i ndarë deri diku në tre lagje. Këtu në fushë, jashtë fshatit, banojnë edhe kushërinjtë tanë nga ana e Luzajve. Fshati ishte i ndërtuar i tëri mbi në rrugë, që quhej vijë e verdhë.

Duke ecur, vështroja se mos shihja fatin tim, thonë se ai është përpara çdo njeriu që udhëheq në jetë, por fati ynë, me siguri do ishte vrarë pa lindur unë.

Kalova një të përpjetë dhe rashë në çezmën e fshatit. Aty, tri gra, nga të cilat dy me kazan të vogël me ujë e mbanin në kokë, ndërsa tjetra më e moshuar priste t`i mbushej ena dhe kishin hyrë në të thella të politikës shtetërore.

– Më falni, – iu drejtova më të moshuarës – ku banon një familje e ardhur nga Vlora?

– Ata të internuarit?

– Po, – iu përgjigja.

– Ja…ngjitu këtu dhe, shtëpia përballë.

– Po ç`i keni ato?

– Jam djali i asaj familje.

Sa ngjita nja 20-30 hapa të përpjetë, doli shtëpia. Një ndërtesë me gurë 3 m. x 3 m. Pa vend zjarri, pa nevojtore, pa dritë, plaçka ishte e tërë përjashta e rregulluar disi në diell e në shi. Për derë të shtëpisë ishte sajuar një copë kompesatoje e lidhur me tel në vend të menteshave.

Afrohesha, por s`di kush komandonte trupin, këmbët. Vjen një kohë, që njeriu në jetë në momente të caktuara, ku e degdis fati, kërkon me mendje (pa gjetur kurrë) fundin, paçka se e ardhmja është kaq e urryer, sa njeriu i ngelur ngushtë s`di kë zgjedhje të bëjë.

Shtyva derën e teqesë. Kjo ndërtesë, para se te shkonin njerëzit tanë, shërbente si teqe. Një plakë shkonte për çdo të premte dhe ndizte një filxhan me fitil ku digjej vaj. Në dy anët ishin dy krevatet tuaj (të martesës tuaj), gjyshja s`më ndjeu. U afrova e putha, i fola e i fillova t`i fërkoja duart dhe shpatullat. Më kot!

Ajo merrte frymë rrallë dhe shumë larg, e vetmja shenjë që më bëri më shtrëngoi pak dorën. Asnjë herë në jetë s`do mund të ndërtoja portretin e saj shpirtëror. Dashuria, ndjenja më njerëzore e kishte gatuar shpirtin dhe gjakun e saj. Ne u rritëm me të, se nëna tërë ditën ishte në punë. Ajo fliste me ne si me zemrën e saj. Ç`mund të bënte e shkreta më tepër për ne?!

Kuptova që ajo po jetonte ditët e fundit. Në një moment qetësie brenda atij vendi të shenjtë dëgjova në gurmaz të saj…o Isuf…o Isuf!

I fola. I fola përsëri, më kot! Ajo s`u përgjigj. Ç`të ishte ajo thirrje e saj!? Nga i erdhi ai zë?! Jam i sigurt se ajo klithje ka qenë e fundit nga kjo jetë.

– Nëna ime dhe gjyshja juaj – foli babai – s`kishte shkollë. Duke jetuar me një burrë të squtë dhe të urtë, siç ishte im atë, duke patur në themel squtësinë labe dhe guximin në karakter, ajo përfitoi shumë.

Në jetë gjërat i maste disa herë para se t`i priste. Mbas vdekjes së babait, ajo rregullonte të gjitha punët dhe, gjithmonë dilte e fituar. Por, zinxhirit komunist, s`kishte se si t`i shpëtonte. Ajo u fik pa patur asnjë nga tre fëmijët e saj pranë.

Dola jashtë dhe vështroja për nënën. Ishte në punë apo kulloste dhinë? Varfëria ishte laku më i fortë, që e kishte në grykë gjithë populli. Por, cila ishte varfëria e vërtetë?

This is shown better than any other by those voices that have remained alive from those exiles, where not infrequently people did not have corn bread (hybrid) to give to the children when they went to school and they enjoyed it like a cookie sugared, without letting a single crumb fall to the ground. Those mothers who squeezed their stomachs for their children and don't forget the friend's part, the honor of the house./ Memorie.al

Galeria fotografike (
)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×