DREAM / The Prime Minister resigns and wakes up under the Parisian bridge!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Interview for DW, Kadare explained the reasons why he sought political asylum in France: Albania was in an unprecedented hypocrisy

2024-07-05 11:05:19Aktualitet SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
Interview for DW, Kadare explained the reasons why he sought political asylum in
ismail Kadare

In November 1990, it was the time when the Berlin Wall had fallen and the velvet revolution was transforming Czechoslovakia, the Bulgarians had overthrown Zhivkov and the Romanians Ceausescu, while the writer Ismail Kadare leaves Albania and seeks asylum in France.

 His departure was irritating to many intellectuals and his readers. In an interview with Deutsche Welle, conducted 20 years later, in 2010, he explains why.

Deutsche Welle: Mr. Kadare, do you remember the moment when you decided to leave Albania? Was it difficult for you?

Ismail Kadare:  I remember of course. But I can't say that my departure was difficult. If compared to the dramatic or tragic escapes of people trying to cross the border. So my escape, so to speak, was simple, not difficult in the technical sense. So I fled by plane, I fled with a passport. I stayed in Paris and never returned, because I stated the reason why I left Albania. And that was important. So, the escape itself was not important, it was simple in the sense of realizing to leave. Of course, spiritually it was difficult, as I would leave my people, despite the fact that my wife and daughters were in France at that time, but I had my mother in Albania, my brother, sister and many family relatives.

You tried to leave a lot earlier, but you didn't. Why exactly at this time? I am referring here to the developments that were taking place in Albania, such as the meetings you had together with some intellectuals with Ramiz Alina, where you were looking for the beginning of democratic processes. So what happened that you left the country at this very time?

Ismail Kadare: Ikja ime ishte gati e detyrueshme. Si të thuash unë e quajta në mendjen dhe veten time si diçka që duhej bërë patjetër. Tani kanë kaluar 20 vjet dhe mendon ndryshe sikur gjërat ishin më të thjeshta, por Shqipëria ishte në një gjendje krejt tjetër, ka qenë në një hipokrizi të pashembullt në historinë e saj. Shteti shqiptar për të përballuar trysninë që vinte nga brënda dhe nga jashtë, por sidomos nga brënda, premtonte çdo gjë, çdo ditë, çdo natë se do të bënte diçka, i mbante njerëzit me një mashtrim të vazhdueshëm. Në fakt pushtetarët nuk kishin ndërmend të bënin asgjë. Këtë e them me përgjegjësi të plotë. Unë nga një korrespodencë, një letërkëmbim që kam pasur me shefin e shtetit në atë kohë Ramiz Alinë, mora vesh se të gjitha ato ishin dokrra, ishin një mashtrim i madh dhe prandaj mu duk e detyrueshme që të gjeja një mënyrë për t'ja bërë të njohura këto popullit shqiptar dhe botës. Ju e dini që në Shqipëri në atë kohë nuk mund të ndodhte, s'kishte asnjë liri shtypi, qoftë edhe ajo më minimalja nuk ekzistonte ende. Nuk mund të bëheshin gjërat me aluzione, me dy kuptime, kishte ikur ajo kohë, duheshin thënë gjërat haptas, fare haptas, t`i thuhej kombit shqiptar, popullit shqiptar, që këtu ka një mashtrim të madh., s'duhet besuar më asgjë nga këto. Tani kishte ardhur momenti që ta vendoste ky popull se ç'duhej bërë. Dhe unë për këtë e quajta të detyrueshme ikjen, ikjen me çdo mënyrë.

Deutsche Welle: Në këtë kohë zoti Kadare për të cilën po flasim kishin filluar ndryshime shumë të mëdha në bllokun e Lindjes. Pas rënjes së Murit të Berlinit kemi ndryshime në shumë vende si në Rumani dhe Bullgari. Ju si shkrimtar dhe si intelektual bashkë me kolegët e tjerë nuk besonit se tashmë edhe Shqipëria diktatoriale i kishte ditët e numëruara? Nuk shpresonit që regjimi do të rrëzohej?

Ismail Kadare: Sigurisht që kam patur shpresë sikurse një pjesë e madhe e popullit shqiptar sidomos një pjesë e intelektualëve. Kam besuar dhe pastaj e kam ndjerë veten fajtor që kam besuar. Sepse nuk ishte e vërtetë. Ishte një gënjeshtër e gjitha në Shqipëri. Prandaj po e përsëris që ikja ime nga Shqipëria ishte e detyrueshme. Kisha besuar dhe ndjehesha fajtor që kisha besuar. Ky besim i rremë duhej dënuar dhe nuk duhej të vazhdonte më, sepse shteti shqiptar po vazhdonte në mënyrë cinike të gënjente. Është e pashembullt, është rast i rrallë në historinë e njerëzimit një cinizëm i tillë që një shtet nuk kishte ndërmend të bënte asgjë. Pushtetarët arritën të bëjnë mashtrimin më të madh. Një ditë bënë një mbledhje kinse me intelektualët që paskan penguar liberalizimin e Shqipërisë.

Mund të merret me mend kjo që në një vend lindor sado infernal të jetë të dojë partia komuniste që drejton vendin, të dojë byroja politike, të dojë kreu i shtetit që të demokratizojë Shqipërinë dhe ta pengonin intelektualët! Por kjo s'ka bërë vaki kurrë në botë që të pengojnë filozofët, shkrimtarët apo artistët një gjë të tillë. Kjo gjuhë u tha në Shqipëri. Kështu u tha në fund të gushtit dy javë para se të largohesha unë nga Shqipëria. U bë kjo mbledhe e turpshme dhe u hap kudo kjo gënjeshtër: Ramiz Alia donte të demokratizonte Shqipërinë, por sipas tij nuk e lanë shkrimtarët, nuk e lanë intelektualët. Nuk është dëgjuar mashtrim më i madh se ky në botë.

Deutsche Welle: Pas 20 vjetësh zoti Kadare si e vlerësoni ngarjet e korrikut, futjen e mijëra emigrantëve nëpër ambasadat e huaja për një jetë më të mirë ? A i shpejtuan ato zhvillimet e ardhëshme në Shqipëri?

Ismail Kadare: Pa dyshim ishte një nga faktorët, sepse ishin disa faktorë që u ndërthurën për rrëzimin e diktaturës. Por hapja e ambasadave ishte një faktor vendimtar, sikurse edhe lëvizja e dhjetorit. Populli shqiptar tregoi që nuk e donte më këtë regjim. Por çfarë duhej bërë për ta përmbysur, sepse ky regjim mund të përdorte armët, mund të përdorte krimin, mund të ndodhte versioni rumun. Unë kam pasur mendimin se në Shqipëri ky version mund të ishte edhe më i keq dhe do të duhej një kohë shumë e gjatë për tu shplarë ai kujtim i hidhur. Ka dy mendime: mund të ishte edhe tjetra, e kundërta: një prerje drastike me regjimin e vjetër. Do të ishte ndoshta më efikas. Akush nuk mund ta parashikonte, para 20 vjetësh me saktësi, se cili do të ishte versioni më i mirë. Por një mendim i përgjithshëm ishte krijuar, mendoj unë. Ndoshta ishte më mirë, sigurisht, që u shmang një gjakderdhje.

Deutsche Welle: Dhe kjo ishte meritë e ish presidentit Ramiz Alia që nuk pati gjakderdhje në Shiqpëri, sepse edhe ai kështu ka deklaruar në një intervistë për DW?

Ismail Kadare: Përkundrazi. Partia në pushtet po të kishte filluar procesin e vërtetë të sinqertë të liberalizimit, procesin sidomos të afrimit me Evropën Perëndimore, populli shqiptar do ta ndiqte absolutisht. Dhe jo siç vepruan me ca gjëra të shëmtuara që donin ta zgjasnin pushtetin edhe nja dhjetë vjetë të tjera. Populli shqiptar nuk mund të priste. Absolutisht. Po të ishin të sinqertë që të afroheshin me perëndimin si në rastin që përmendet shpesh “shansi gjerman”, por ata e prishën me duart e tyre. I grisën dosjet me duart e tyre. Edhe tani ende përpiqen ta përligjin këtë të vërtetë ta justifikojnë se gjermanët nuk na premtuan asgjë. Nuk është e vërtetë, unë e kam ndjekur vetë këtë problem. E di mirë.

Deutsche Welle: Pra, ju zoti Kadare, jeni i bindur se Shqipërisë i është ofruar dora nga Perëndimi?

Ismail Kadare:  Absolutely yes. Maybe for Albania there was a period when it was ignored by the West, and the main fault is its own, and then the West's, where the disregard was excessive. But, in the years after the death of Enver Hoxha, the West, through Germany, made a test with Albania and it failed, absolutely because of the Albanian fault.

Deutsche Welle: After the fall of communism in Albania, what changed for you as a writer, as an intellectual. The freedom that you lacked in the dictatorship of all writers or intellectuals and artists is now present. How concretely does change feel for this creative layer?

Ismail Kadare:  In literature, many things happen differently. In literature, there are no such changes as in life, to resemble social changes, that is, flood changes. This never happens. There is no writer who writes differently today and the next day, as if by magic, it changes. So it cannot happen, as it happens in the economy, trade, banking, etc. systems. Literature has imperceptible changes, and it is a good thing that it is so. Literature has a different calendar, there are other laws, and literature takes a much longer time to gain normality than other structures of society.

Deutsche Welle: So the freedom for creators is also different?

Ismail Kadare:  Freedom in literature also has a different meaning, it is your inner freedom and not social freedom. If you don't have inner freedom, social freedom is worth nothing. Writers can be free in captivity (which is rare) and writers can be enslaved in freedom. This is the paradox of literature. Therefore, literature moves at different rates. Literature has independence from life. In a way, in one writer there is more, in someone less, but literature lives only as independent literature. Literature that is not independent dies. Later it is forgotten, it no longer exists./ DW


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×