KRYENGRITJA/ Rebelohen deputetët e PS-së, marrin zvarrë të Gjatin të votojë ndarjen territoriale!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Lufta që ndryshoi përgjithmonë sektorin global të energjisë

1 July 2026, 19:59Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

Lufta që ndryshoi përgjithmonë sektorin global të

Që kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën luftën kundër Iranit në fund të shkurtit, sektori global i energjisë ka pësuar trazira të mëdha.

Çmimet e naftës kanë luhatur nga nivele të papara që nga fillimi i pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, në afërsi të nivelit ku ishin para konfliktit më shumë se katër muaj më parë.

Furnizuesit e energjisë janë përpjekur të gjejnë rrugë alternative tregtare mes kontrollit të Iranit mbi Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalojnë rreth një e pesta e furnizimeve globale me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm (LNG) në kohë paqeje.

Dhe nga Tokyo në New Delhi e deri në Londër, qeveritë kanë ndërmarrë masa emergjente për të kursyer qytetarët nga vuajtjet më të mëdha të shkaktuara nga rritja e kostove të karburantit.

Por, ndërsa negociatat e vazhdueshme SHBA-Iran për të arritur një paqe të qëndrueshme kanë rritur shpresat për një kthim në stabilitet në tregjet e naftës dhe gazit, lufta tashmë ka transformuar peizazhin global të energjisë në mënyra që ka të ngjarë të jenë afatgjata dhe madje të përhershme, sipas ekspertëve të energjisë.

“Tregu i naftës nuk do të jetë kurrë i njëjtë, pas këtij konflikti,” tha për Al Jazeera Adi Imsirovic, një tregtar veteran i naftës që jep leksione në Universitetin e Oxford-it.

“Tubacione të reja do të ndërtohen urgjentisht. Do të vendosen masa të reja sigurie dhe blerësit e naftës nga rajoni do të kërkojnë diku tjetër për diversifikim,” tha Imsirovic.

Sulmet ndaj anijeve tregtare në Ngushticën e Hormuzit pritet gjerësisht të kenë një efekt frenues në linjat e transportit detar, i cili do të vazhdojë edhe shumë kohë pasi lufta të ketë mbaruar zyrtarisht.

Ndërsa Irani pranoi të bënte “përpjekjet e tij më të mira” për të rregulluar kalimin e sigurt të anijeve në ngushticë në memorandumin e mirëkuptimit (MoU) të nënshkruar me SHBA-të më 17 qershor, Teherani që atëherë ka pretenduar vazhdimisht të drejtën për të kontrolluar rrugën ujore kritike.

Pasi arriti një kulm pas luftës prej më shumë se 70 tranzitesh më 24 qershor, trafiku detar ra ndjeshëm përsëri gjatë fundjavës, pasi sulmet ndaj dy anijeve tregtare, për të cilat u fajësua gjerësisht Irani, ndezën frikën për sigurinë e detarëve.

Duke u përballur me kërcënime të vazhdueshme në rrugën ujore, furnizuesit e energjisë kanë kërkuar të rrisin eksportet në tokë nëpërmjet Tubacionit Lindje-Perëndim të Arabisë Saudite, Tubacionit të Naftës Bruto Abu Dhabi të Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Tubacionit të Naftës Bruto Irak-Turqi – megjithëse kapaciteti i kombinuar i tubacioneve është shumë më i ulët se afërsisht 20 milionë fuçi naftë që lëviznin nëpër ngushticë çdo ditë para luftës.

Dan Marks, një bashkëpunëtor kërkimor në sigurinë energjetike në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara në Londër, tha se pret që të ketë shqetësime “afatgjata” në lidhje me tranzitet në ngushticë.

“Ndërsa regjimi aktual iranian mbetet në fuqi dhe në kundërshtim me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, gjithmonë do të ketë mundësinë që tensionet të rriten dhe ngushtica të mbyllet”, tha Marks për Al Jazeera.

“Tregu global ka provuar të jetë në gjendje ta përballojë këtë për një periudhë relativisht të gjatë, por kjo ndikon në oreksin për investime në rajon, ku prodhimi dhe eksportet mund të ndërpriten dhe turistët mund të dekurajohen.”

June Goh, një analiste e lartë e tregut të naftës me bazë në Singapor në Sparta, një firmë të dhënash për mallrat, tha se parashikon një shtytje të vazhdueshme nga prodhuesit dhe konsumatorët e energjisë për të zvogëluar varësinë e tyre nga ngushtica.

“Për prodhuesit, kjo do të vinte në formën e më shumë rrugëve të evakuimit të tubacioneve nga Lindja e Mesme,” tha Goh për Al Jazeera. “Për blerësit, kjo do të thoshte mbajtja e një furnizimi të shëndetshëm të rezervave strategjike të naftës.”

Një tjetër trashëgimi e parashikuar e luftës është një përshpejtim në përpjekjet e vendeve për të kaluar nga lëndët djegëse fosile në burime të rinovueshme, të tilla si era, dielli dhe hidroenergjia.

Në prill, Simon Stiell, zyrtari më i lartë i klimës i Kombeve të Bashkuara, i tha një takimi të zyrtarëve qeveritarë në Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë se konflikti tashmë po “nxiste mbingarkesë në bumin global të burimeve të rinovueshme”.

Kapaciteti global i energjisë së rinovueshme arriti një nivel rekord në vitin 2025, me projektet e lëndëve djegëse jo-fosile që përbënin afërsisht 86 për qind të kapacitetit të shtuar të energjisë atë vit, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë së Rinovueshme ndërqeveritare.

“Pas kësaj lufte, pak njerëz që kërkojnë një makinë të re do të zgjedhin një me motor me djegie të brendshme”, tha Imsirovic i Universitetit të Oksfordit.

“Pse do ta bënin këtë, duke pasur parasysh alternativat e automjeteve elektrike?” shtoi ai, duke iu referuar automjeteve elektrike.

“Dhe kjo do t’i japë fund monopolit të rëndësishëm të naftës në transportin rrugor”, tha Imsirovic.

“Ajo që mbetet është monopoli në transportin ajror dhe petrokimikatet, por ky është një vëllim relativisht i vogël i kërkesës së përgjithshme.”

Ndërsa imperativat e sigurisë energjetike ka të ngjarë të çojnë shumë qeveri drejt grumbullimit të lëndëve djegëse fosile në afat të shkurtër, argumenti ekonomik afatmesëm dhe afatgjatë për burimet e rinovueshme do të forcohet ndërsa rreziku gjeopolitik fryn “koston e vërtetë” të varësisë nga lëndët djegëse fosile, tha Mohamed Elheddad, një lektor i asociuar në ekonomi në Universitetin e Lancashire në Mbretërinë e Bashkuar.

“Konflikti në fund të fundit mund të sjellë vendime investimi që ishin tashmë në lëvizje,” tha Elheddad për Al Jazeera.

Kina, më shumë se çdo vend tjetër, do të përfitojë nga një zhvendosje e përshpejtuar globale larg lëndëve djegëse fosile.

Ekonomia e dytë më e madhe në botë është deri tani eksportuesi kryesor global i komponentëve të lidhur me energjinë e rinovueshme, duke prodhuar më shumë se 80 për qind të turbinave me erë, paneleve diellore dhe baterive të ruajtjes së energjisë në botë, sipas kompanisë kërkimore dhe konsulente Wood Mackenzie.

Lufta ka ofruar një “mësim praktik mbi vlerën e një përzierjeje energjie shumë më të diversifikuar”, tha Maurice Obstfeld, një bashkëpunëtor i lartë në Institutin Peterson për Ekonomi Ndërkombëtare dhe një ish-ekonomist kryesor në Fondin Monetar Ndërkombëtar.

“Kina do të përfitojë, duke pasur parasysh dominimin e saj në ofrimin e produkteve të infrastrukturës së energjisë së rinovueshme”, tha Obstfeld për Al Jazeera.

Vende të tjera si SHBA-të dhe Katari mund të jenë gjithashtu në gjendje të konsolidojnë pozicionet e tyre si furnizues kryesorë të energjisë pas luftës, tha Elheddad, ligjërues në Universitetin e Lancashire.

“Nga një perspektivë e ekonomisë së energjisë, përfituesit do të jenë ata me tepricë të eksportueshme dhe garanci të furnizimit të qëndrueshëm”, tha Elheddad.

“SHBA forcon pozicionin e saj si një furnizues i LNG-së së lëkundur. Katari konsolidon rolin e saj si një partner i besueshëm afatgjatë i kontratës.”


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×