
Kosovo, Bosnia and Herzegovina, Russia, the European Union? The Student List's foreign policy guidelines leave many open questions among analysts in Germany.
Not even a month after its convincing victory in the parliamentary elections on October 25, not much is known about the Student List's foreign policy. The new government has not yet been formed and the names of the future ministers of Foreign Affairs and European Integration are not known. For now, the only point of reference remains the foreign policy program published by the movement.
Although many analyses emphasize that the Student List currently prioritizes domestic policy issues in Serbia, during the election campaign considerable attention was paid to its foreign policy stances.
Much still remains unclear.
In late February, representatives of the Student List visited Berlin at the invitation of the Foundation for Science and Politics (SWP). Deutsche Welle reported on the event without providing details or the names of the participants, but the announcement of the students' visit to Berlin itself caused controversy in Belgrade and showed that there is much less consensus on foreign policy issues than on domestic policy goals and directions.
The Student Movement has also published its foreign policy guidelines, where analysts we spoke with see many elements of continuity with Aleksandar Vučić's policy, but also differences in tone and methods.
"What the new Serbian government will be like, what it will do and how it will function, is a question that is being asked these days both in Serbia and abroad. At the moment there is no answer," says Berlin-based analyst Adi Qerimagic of the European Stability Initiative (ESI). According to him, the Student List is still acting in the same way as during the protests: carefully and in an inclusive manner, where decisions are not made by a single leader, but by many people with different views.
Pragmatic, but with an emphasis on national issues
A similar opinion is shared by Nikola Gajic from the Leibniz Institute for the Study of East and Southeast Europe (IOS) in Regensburg, who assesses that the program does not herald a profound change in the orientation of Serbia's foreign policy.
"This program aims primarily to place existing relations on a more institutional and professional basis, which is seen in the proposals for reforming the diplomatic service and strengthening cooperation with the diaspora," says Gajic.
Ai e konsideron pozitive kërkesën që bashkëpunimi me Kinën të zhvillohet në përputhje me ligjet vendase, standardet mjedisore dhe të drejtat e punëtorëve. Megjithatë, paralajmëron për vëmendjen e tepruar që programi i kushton çështjeve kombëtare.
"Vetë titulli i kapitullit ‘Serbët në rajon', në vend të ‘Serbia dhe rajoni', tregon se Serbia shihet kryesisht si mbrojtëse e serbëve në vendet fqinje, ndërsa mungon një vizion se si mund të përmirësohet pozita e tyre përmes marrëdhënieve dypalëshe dhe bashkëpunimit rajonal”, thekson ai.
Nga ana tjetër, Marina Vuloviq nga Fondacioni për Shkencë dhe Politikë (SWP) në Berlin kujton se bëhet fjalë vetëm për një program zgjedhor, i cili jo domosdoshmërisht do të përkthehet në politikat konkrete të qeverisë së re. Por ajo pret një retorikë më të moderuar dhe një qasje më konstruktive ndaj marrëdhënieve rajonale sesa ajo e ndjekur nga SNS-ja e Vuçiqit.
Vuloviq i interpreton deklaratat nacionaliste të programit si një formë të "nacionalizmit banal”, të rrënjosur në shoqërinë serbe, por pret një ndryshim cilësor: pretendimet nuk do të jenë territoriale apo destabilizuese, por do të respektojnë kufijtë ekzistues dhe të drejtën ndërkombëtare. Për këtë arsye, ajo nuk pret vazhdimin e diskursit për "botën serbe”, të promovuar nga SNS.
Kosova: Status quo, por pa plan të qartë
Pjesa më e ndjeshme e programit është ajo që lidhet me Kosovën. Aty thuhet se Kosova duhet të mbetet pjesë e Serbisë dhe se marrëveshjet e deritanishme me Prishtinën duhet të rishikohen. Qerimagiq e sheh këtë si një hap prapa krahasuar me politikën e Vuçiçit.
Kapitulli hapet me fjalët "Ne do të luftojmë”, të cilat Gajiq i interpreton si shenjë të një qasjeje konfrontuese, në vend të një vizioni të qartë për dialog politik. Sipas tij, programi pothuajse e injoron faktin se zbatimi i shumicës së masave të propozuara varet nga bashkëpunimi me Prishtinën.
Nikola Xavier Weckwert nga Shoqata Gjermane për Politikë të Jashtme (DGAP), megjithatë, nuk pret as përshkallëzim dhe as tërheqje nga pozicionet aktuale. Ai vlerëson se mbrojtja e serbëve të Kosovës do të mbetet në qendër të politikës së ardhshme.
Kur bëhet fjalë për njohjen ndërkombëtare të Kosovës, Serbia pritet të mbrojë status quo-në, por programi i Listës Studentore nuk sqaron se si do të arrihet kjo. Nuk përmendet asnjë fushatë për tërheqjen e njohjeve dhe as masa konkrete për të penguar anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare. Vuloviq kujton se qëndrimi ndaj Kosovës është thellësisht i rrënjosur në shoqërinë serbe dhe i sanksionuar në Kushtetutë, ndaj ndryshime të shpejta nuk duhen pritur.
Bosnjë-Hercegovina dhe Republika Srpska
Ruajtja e marrëdhënieve me Republikën Srpska në të gjitha nivelet mbetet një prioritet. Megjithatë, Weckwert nuk sheh në program asnjë mbështetje për mbylljen e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë (OHR), as ndonjë tregues për mbështetje të aspiratave të Republikës Srpska për më shumë kompetenca, një kushtetutë të re apo ndonjë formë bashkimi me Serbinë.
Megjithatë, Gajiq paralajmëron për mospërputhje të caktuara. Programi i referohet të drejtës ndërkombëtare dhe mbrojtjes universale të të drejtave të njeriut, por mbetet i paqartë kur bëhet fjalë për aspiratat separatiste dhe mohimin e gjenocidit në Srebrenicë nga udhëheqja e Republikës Srpska.
Ai thekson se, ndërsa programi mbron parime universale në trajtimin e viktimave në Palestinë, luftërat e viteve 1990 trajtohen kryesisht nga perspektiva e viktimave serbe, pa iu referuar krimeve të kryera ndaj popujve të tjerë.
Rusia: Zyrtarisht e njëjta linjë, në praktikë më e ftohtë
Programi vazhdon gjithashtu kursin aktual ndaj Rusisë: marrëdhënie të mira dhe kundërshtim të sanksioneve. Megjithatë, sipas Weckwert, nuk ka shumë tregues se do të ndërtohen lidhje të reja ekonomike, energjetike apo të sigurisë me Moskën. Pa lidhje personale me Kremlinin, mund të pritet një marrëdhënie më e ftohtë.
As Vuloviq nuk pret një ndryshim rrënjësor sa u përket sanksioneve ndaj Rusisë.
Sipas Gajiqit, mbetet e paqartë se si mund të harmonizohet partneriteti "tradicional” me Rusinë me angazhimin e deklaruar për respektimin e integritetit territorial të Ukrainës.
BE: Partner, por jo domosdoshmërisht synim
Kur bëhet fjalë për Bashkimin Evropian, programi e trajton atë kryesisht si partner ekonomik, ndërsa anëtarësimi i plotë nuk përmendet si objektiv i drejtpërdrejtë.
Marina Vuloviq sheh një sinjal pozitiv në faktin se Lista Studentore kërkon përmbushjen e kritereve të IBAR-it (Vlerësimi i Përmbushjes së Kritereve të Përkohshme), veçanërisht në kapitujt që lidhen me sundimin e ligjit. Sipas saj, kjo tregon në mënyrë indirekte se lëvizja dëshiron të vazhdojë procesin e integrimit evropian.
Përfaqësuesit e Listës Studentore i kanë përcjellë tashmë Komisionit Evropian mesazhin se synojnë të ndjekin rrugën evropiane dhe të përmirësojnë perceptimin e BE-së në opinionin publik serb.
Nga ana tjetër, Qerimagiq paralajmëron se ekzistojnë dallime midis programit dhe deklaratave publike të disa individëve brenda lëvizjes, duke theksuar se drejtimi i vërtetë do të bëhet i qartë vetëm pas emërimeve në postet kyçe.
"Një sinjal më i qartë sesa programi dhe deklaratat do të jetë zgjedhja e personave që do të marrin përgjegjësi për politikën e jashtme, integrimin evropian dhe, po aq e rëndësishme, sektorin e energjisë”, thotë ai.
The main question, according to him, is also how the European Union will react: whether it will support the program's priorities, such as the rule of law, reform of the judiciary, police, security services, media and the electoral process, or whether it will continue to focus on Russia, Kosovo and the relationship with the past, issues that could create divisions and new challenges for the Student List./ DW