The President of the Supreme Court of Albania, Sokol Sadushi, says that both the court he leads and the entire justice system are facing challenges, but he expresses his belief that they are on the right track.
In an interview for the Voice of America, Mr. Sadushi, who is in Washington with a delegation from the Constitutional Court and the Supreme Court of Albania, said that the justice reform, which began eight years ago, is yielding results. He says that the political accusations prove that the new justice bodies are working.
Voice of America: Mr. Sadushi, although the judicial reform was appreciated for what it achieved, for the establishment of new institutions, it also had consequences in the Supreme Court, which was filled with judges only last year. In these conditions, what are the challenges facing the Supreme Court today?
Sokol Sadushi: The Supreme Court and the entire justice system is facing challenges. In fact, justice is a challenge in itself. When it was formed in 2020, the Supreme Court faced a challenge because only one judge was on that court due to the vetting process, which dismissed the vast majority. It seemed a hopeless situation, with a volume of 36 thousand files. In fact, the pace is satisfactory and the challenge that the Supreme Court has to make it possible to reduce this burden, to prevent the arrival of new cases, to make it possible for decisions to be executed, for citizens to receive justice in a way as fast as possible; Of course, all of these are challenges in themselves. Already with 18 judges, the Supreme Court is fully functioning, but it has its own difficulties, related to the aspect of human, infrastructural and financial resources. The Supreme Court faces these issues on a daily basis, but we have undertaken to do our best to make this court a court of hope, and I believe we are on the right track, despite the many problems we face every day. .
Voice of America: When do you think the processing of backlog files can be closed, and what does the court guarantee that this processing is done in an open and sequential manner, and that there is no situation where a file arrives today and goes before those who are backlog?
Sokol Sadushi: Ne kemi vendosur kriterin kronologjik. Ne po gjykojmë çështjet sipas kohës së regjistrimit. Këtu kemi qenë shumë rigorozë, që të përmbysim një mendësi që çështjet gjykohen jashtë radhës. Gjykata e Lartë nuk ka çështje që gjykohen jashtë radhës, përjashtimisht çështjet që janë të arsyetuara, për shkak të situatës që paraqet çështja, që duhet të bëhet jashtë radhës. Ky numër i madh çështjesh do të ketë kohën e vet, por mund t’iu them shifra: është ulur rreth 40 për qind ngarkesa e prapambetur në 4 vite, ose më saktë në 3 vite e gjysmë. Të ulet ky stok në 40 për qind në kaq kohë është një shpresë shumë e madhe, që çështjet do të kenë një ritëm shumë më të shpejtë. Fakti që Gjykata e Lartë punon me 18 gjyqtarë në mënyrë të plotë, atëherë ritmi do të jetë më i kënaqshëm në vitin në vijim. Me një lloj analize që ne kemi bërë, besoj që, duke hequr vitet 2017- 2018 që kanë numrin më të lartë të çështjeve të regjistruara në Gjykatë të Lartë, dhe vitet e tjera kanë më pak, besoj se për dy vjet ne do të jemi në dy vitet fundore.
Zëri i Amerikës: Një nga çështjet e tjera të sfidave tuaja është numri i lartë i ankimimeve që vijnë tek ju dhe ju keni vendosur gjoba ndaj avokatëve që solli edhe një reagim të fortë të tyre. Cila do të ishte zgjidhja në këtë drejtim?
Sokol Sadushi: Unë dhe gjithë të kolegët do të reagojmë shumë fort për mënyrën se si paraqiten rekurset në Gjykatën e Lartë. Të vjen keq që 70 për qind e rekurseve që paraqesin avokatët janë papranueshme. Dhe kjo është një shifër shumë e rëndë, kur mendon se 70 për qind e qytetarëve pretendojnë që të marrin drejtësi dhe nuk arrijnë ta marrin sepse rekursi i paraqitur nga avokatët është i një niveli të ulët. Për këtë arsye ne kemi aplikuar dhe gjobat. Sigurisht që gjoba nuk është qëllim në vetvete dhe Gjykata e Lartë nuk mund të merret me gjobitje, por kemi dhënë një mesazh duke gjobitur avokatët. Këtu kam parasysh që vitin e kaluar ne kemi gjobitur në dy raste Avokaturën e Shtetit, ndërsa avokatët privatë janë gjobitur në vitet e mëparshme.
Sjellja e rekurseve haptasi të pabazuara është një dukuri që duhet të ndërgjegjësojë avokatët privatë, Avokaturën e Shtetit dhe prokurorin, që të mos kemi këtë situatë. Nëse 70 për qind e rekurseve të shtetit nuk pranohen nga Gjykata e Lartë për çështje administrative, kemi mbi 70 për qind të individëve që nuk pranohen në çështje penale.
Kemi një invers që do të thotë se ose shteti nga njëra me avokatët e tij ose individët me avokatët e tyre nuk arrijnë të bindin me rekurset e tyre, që çështja ka lëndë për t’u trajtuar në Gjykatën e Lartë. Ky është një ndërgjegjësim që u bëhet avokatëve, që ta marrin seriozisht këtë çështje, sepse nuk mund të pranohen rekurse në këto shifra.
Zëri i Amerikës: Mund të kuptohet kur janë çështje private nga persona të veçantë, por kur një gjë e tillë vjen nga shteti, si e shpjegoni? A është një mosnjohje, apo është një mënyrë për të shkuar drejt tek niveli më i lartë i gjykimit?
Sokol Sadushi: Kjo është një nga përfundimet që kemi nxjerrë në këto vite, që shteti përfaqësohet jodenjësisht në Gjykatën e Lartë. Por kjo është një avantazh për qytetarin, sepse nëse shteti humbet 70 për qind, qytetari ka fituar në këtë 70 për qind, derisa ka humbur në 30 për qind. Në çështjet penale është e kundërta; shteti del aty më i favorizuar në raport me individin. Kjo lidhet ndoshta edhe me rolin që ka Avokatura e Shtetit, e cila duhet të jetë më në avantgardë për të ndjekur praktikën e Gjykatës së Lartë, për të kuptuar që në Gjykatën e Lartë duhet të paraqiten rekurse ashtu si e kërkon ligji dhe nuk mund të paraqitësh rekurse ashtu si janë paraqitur në Gjyaktën e Apelit, e cila është një gjykatë fakti dhe nuk është gjykatë ligji. Kjo kërkon ndërmjetësim të avokatëve të shtetit dhe të avokatëve privatë për të kuptuar që Gjykata e Lartë është gjykatë ligji dhe çështjet aty nuk trajtohen si në gjykatat e shkallës së parë dhe në Apel.
Zëri i Amerikës: 8 vjet pas nisjes së zbatimit të reformës, proces tek i cili ju keni qenë i angazhuar, si do ta vlerësonit sot këtë reformë? Çfarë mund të përmirësohet? Cilat janë sfidat?
Sokol Sadushi: Suksesi apo dështimi i një reforme mund të ketë subjektivizëm dhe nuk është e lehtë që ta matësh, por duhet kohë për të kuptuar se si kanë ecur gjërat. Duke nisur nga fakti se pse nisi reforma; për shkak të korrupsionit, për shkak të ndikimit politik, për shkak të korporatizmit, për shkak të mungesës së profesionalizimit, dhe për shkak të mungesës së llogaridhënies, jam i bindur se kur i shohim sot këto 5 drejtime kryesore, kur bën një bilanc gjithësecili është në gjendje të kuptojë se gjërat janë më ndryshe. Shpresa është dhënë në të gjithë aspektet. Kjo kuptohet në mënyrën se si po funksionojnë gjykatat.
Ka një shpresë që gjërat do të jenë më mirë, por çështja është që reforma do kohën e vet, duhet të jemi të matur dhe të duruar. Ne kur kemi bërë projektimin e reformës, kemi menduar të paktën një situatë gati 10 vjeçare, sepse lidhej me përfundimin e procesit të vetingut. Procesi i vetingut përfundon në vitin 2026, çka korrespondon pak a shumë edhe me pritshmërinë tonë. Institucionet janë riformatuar dhe po ecin, duke krijuar mundësitë e funksionit. Gjykatat dhe prokuroritë po plotësohen me numrin e gjyqtarëve dhe prokurorëve besoj se për dy vite.
Voice of America: One of the things that is noticed is that the bodies that came out of this reform, depending on the decisions they make or the accusations they make, are targeted from time to time by politicians from both sides, from the majority and from the opposition. Does such an attempt to criticize when it may affect some people of one group or the other harm the effectiveness of the reform?
Sokol Sadushi: This shows that the justice bodies are functioning. The fact that both political wings are critical of the judiciary means that they are probably on the right track. We understand that things are going better than they have been. The attacks are understandable from the political point of view, but public opinion will also be critical. We also appreciate the fact that criticism has a positive effect on us. Being under attack should not make us feel pressured. Being under attack does not mean that we do not perform the function for which we are charged. The judge and the prosecutor must be calm about the part of the attacks because if he is exercising his duty, the attacks will also be acceptable, but he must be able from these attacks not to give in to the exercise of his duty, for which is loaded.
Voice of America: What about the awareness of a political class that should not interfere in the justice process, do you think it has not reached the level that justice might want to reach at this moment?
Sokol Sadushi: The awareness of the political class is probably related to society itself. It is society that accepts this political class, and I am sorry to say this. As long as this society votes for this political class, it means that we are in a situation that everyone must see for themselves.
The political class will probably self-educate through evolution or emancipation, but why not also through accountability and punishment./VOA