OPEN LETTER/ Come to the dialogue and listen to me speak, otherwise I will cut off your scholarships, you will rot in prison. Please!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

The judiciary in Albania on the edge of a "precipice"/ Former Euralius expert analyzes the failure of the Justice reform!

2025-03-28 14:39:08Aktualitet SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
The judiciary in Albania on the edge of a "precipice"/ Former Euralius
Joaquin Urías

Former Euralius expert in Albania, Joaquín Urías, has analyzed the failure of justice reform in Albania.

In an article published on the legal blog 'Verfassungsblog', the Spanish professor analyzed how it has failed on the ground, having a detrimental effect on the efficiency of the judicial system.

Expert Urías in his analysis emphasized that the Vetting process has left the judiciary with a major shortage of judges, threatening the ability of this system to perform its essential functions. According to the professor, with the lack of judges, public distrust has shifted from concerns about corruption to concerns about inefficiency.

The professor further stated that constitutional reforms were necessary to change and remodel the system, but the lack of checks and balances raised other alarms.

According to him, this concern is particularly related to the High Councils (KLGJ, KLP), which have been reluctant to properly exercise their inspection and sanctioning powers.

While finally emphasizing that the role of the High Inspector of Justice is a good example of independent commitment to reforms. 

Full Analysis:

From Backlog to Collapse

Albania's Judiciary on the Brink of a "Precipice"

Albania’s Vetting Commission recently completed its mandate, marking a key moment in the country’s judicial reform effort. Since 2016, Albania has adopted important constitutional amendments aimed at comprehensive reforms. These included fundamental changes to the system of governance of the justice sector, the transfer of powers from the executive branch to the new Judicial Council, with a key focus on the fight against corruption. The results of these reforms are already visible, with significant improvements in the judiciary’s anti-corruption efforts. However, the process itself and some interim decisions have had a detrimental effect on the efficiency of the judicial system, which now threatens to undermine the outcome of the reforms unless urgent measures are taken.

The Special Court of First Instance for Corruption and Organized Crime (GJKKO) and the Special Structure Against Corruption and Organized Crime (SPAK) are success stories, proving to Europe and the Albanian people that impunity is coming to an end. High-profile indictments, such as those against the country’s former president and the current mayor of Tirana, show that no one is beyond their supervision and jurisdiction. Although after some hesitation, Edi Rama’s government has finally accepted this rigorous implementation of the Rule of Law as a positive step towards Albania’s rapprochement with the European Union.

The Vetting Process: A "fairy tale" of victory with a caveat

To combat judicial corruption, the country implemented a strict vetting process known as Vetting to verify the assets of judges, among other things. The Albanian constitution established a new inspection body to investigate inappropriate behavior of judges and established a transitional vetting system to control the integrity of the judiciary. A specific structure was also created to prosecute and adjudicate corruption cases. Despite some controversial decisions, the process has been largely transparent and effective. The outcome of the Vetting process in Albania brings two main conclusions: the public perception of judicial corruption was not unfounded and that the process significantly reduced the number of judges. Considerable efforts are now required to address the shortage of magistrates in the system. The backlog of cases has become increasingly unmanageable, and court proceedings are taking longer than ever, thus jeopardizing public trust in the justice system.

The first phase of the re-evaluation (the appeal phase will last until the end of 2026, where some cases will be reviewed) ended with about sixty percent of Albanian judges being disqualified in the asset verification process. This led to the dismissal or preliminary resignation of 207 judges out of 400 who underwent the Vetting process, while only 165 were confirmed in office across the country. Disqualification from the asset verification process does not necessarily imply corruption, but the high number of dismissals highlights the public perception of judicial corruption. For this reason, the mechanism has proven effective in the fight against corruption.

Gjyqësori tashme pa korrupsion, tani duhet të trajtojë sfidat e lidhura me efiçensen, të cilat janë thelbësore për garantimin e Shtetit të së Drejtës dhe sigurisë ligjore. Procesi i Vetting e ka lënë gjyqësorin me një mungesë të madhe magjistratësh, duke kërcënuar aftësinë e këtij sistemi për të kryer funksionet thelbësore. Situata po ngre shqetësime. Në fillim të procesit të verifikimit, kohëzgjatja mesatare e shqyrtimit së çështjeve civile ishte 250 ditë. Në përfundim të fazës së parë të procesit të Vetting, kjo periudhë rezulton në 1250 ditë. Me një popullsi prej 2.5 milionë banorësh, Shqipëria ka aktualisht rreth 120,000 çështje të mbartura në gjykatat e zakonshme. Disa gjykata administrative, sipas të dhënave zyrtare të Këshillit të Lartë Gjyqësor, përballen me vonesa ekstreme, ku koha mesatare e zgjidhjes së çështjeve është katërmbëdhjetë vjet e gjysmë. Numri i çështjeve të prapambetura (tridhjetë mijë çështje) në Gjykatën e Lartë do të thotë se ato mund të zgjasin më shumë se dymbëdhjetë vjet për t'u shqyrtuar, duke mohuar në mënyrë efektive drejtësinë.

Kërcënimi në rritje i inefiçencës gjyqësore

Mosbesimi i publikut në gjyqësor është zhvendosur nga shqetësimet e korrupsionit në shqetësimet e inefiçencës. Rastet e thjeshta, të tilla si çështjet e trashëgimisë ose divorcet, kundërshtimet ndaj gjobave ose mosmarrëveshjet për kontratat e qirasë, shpesh vonohen për shumë vite, duke i shtyrë shumë shqiptarë të kërkojnë metoda alternative për zgjidhjen e konflikteve. E drejta e prezumimit të pafajësisë dhe iniciativat për luftimin e kriminalitetit janë në rrezik në rastet penale.

Për të adresuar këto çështje, Shqipëria ka miratuar një strategji që përfshin reforma ligjore për të rritur ndërmjetësimin, për të përmirësuar menaxhimin e çështjeve dhe për të krijuar task-forca të reja specifike brenda gjykatave. Megjithatë, këto masa janë të pamjaftueshme (pak më shumë se një pikë në oqean) për të trajtuar mungesën urgjente të gjyqtarëve, Mungesa e gjyqtarëve dhe harta e re gjyqësore e miratuar vitin e kaluar do të pengojë çdo zgjidhje në periudhën afatmesme.

Situata aktuale vjen si pasojë kryesisht për shkak të mungesës së gjyqtarëve dhe magjistratëve të shkaktuar nga procesi i Veting-ut. Shqipëria ka rreth 250 gjyqtarë efektivisht në detyrë tani, nga mbi 400 para vettingut. Edhe atëherë, Shqipëria kishte një nga raportet më të ulëta të gjyqtarëve për popullsi midis vendeve të Këshillit të Evropës. Tani, ky raport ka rënë më tej, duke rrezikuar potencialisht efikasitetin e sistemit. Shqipëria ka nevojë për gati dy herë më shumë gjyqtarë për të arritur raportin mesatar të vendeve të Këshillit të Evropës. Vetëm për t'u kthyer në situatën e shtatë viteve më parë, do të nevojiteshin më shumë se 150 gjyqtarë të rinj.

Autoritetet kanë zgjedhur opsionin kundër rritjes së numrit të gjyqtarëve të rinj dhe në vend të kësaj kanë zgjedhur të rishpërndajnë ata ekzistues, duke çuar në mbylljen e shumë gjykatave rajonale. Organet drejtuese të gjyqësorit, me mbështetjen e këshilltarëve të jashtëm, kanë hartuar dhe miratuar një plan të ri të rishpërndarjes së gjykatave për Shqipërinë. Ky plan përfshin mbylljen e gjykatave të qytete më të vogla dhe bashkimin e disa të tjerave. Arsyeja pas kësaj ishte shpërndarja e pabarabartë e çështjeve ndërmjet gjykatave, me zonat më pak të populluara që kishin ngarkesë shumë më të vogël se Tirana dhe Durrësi.

Megjithatë, pa rritur numrin e gjyqtarëve, rezultati nbetet përsëri një tejzgjatje e kohës së shqyrtimit të çështjeve në të gjitha gjykatat shqiptare. Kjo rishpërndarje e re e gjykatave ngre shqetësime serioze në lidhje me aksesin në drejtësi. Parimi bazë  i përfshirë në nenin 47 të Kartës së BE-së  siguron që në rast të shkeljeve të të drejtave të garantuara me ligj të individëve, ata mund t’i drejtohen një gjykate duke kërkuar respektimin e të drejtave të tyre. Veçanërisht kjo ndikon individët të cilët jetojnë në zona të largëta, duke marrë parasysh gjeografinë e Shqipërisë, kufizimet e sistemit të transportit publik dhe cilësinë e dobët të rrugëve. Për më tepër, ky ristrukturim u miratua pa ndarjen e nevojshme të fondeve apo infrastrukturës. Për shembull, mbledhja e gjykatave në një gjykatë të vetme në Tiranë ndodhi pa siguruar hapësirat adekuate të zyrave për gjyqtarët e emëruar. Sfidat logjistike dhe përpjekjet për riorganizim kanë përkeqësuar vonesat procedurale, duke rezultuar në një ulje të shkallës së shqyrtimit te çeshtjeve dhe një numër në rritje të çështjeve të mbartura.

Raportet kombëtare dhe ndërkombëtare tregojnë se magjistratët vendas e shohin pozitivisht rishpërndarjen e re, duke vënë në dukje promovimin në karrierë dhe transferimet më afër shtëpisë. Pavarësisht vlerësimit optimist nga autoritetet gjyqësore shqiptare dhe miratimit të tij nga Komisioni i BE-së, sistemi i ri mund të pengojë aksesin në drejtësi për shqiptarët dhe të ulë besimin në sistemin gjyqësor.

Harta e re gjyqësore paraqet një pamje përfundimtare të sistemit me 325 gjyqtarë (80 më pak se përpara fillimit të procesit të Veting-ut.) Sipas demografisë, për të qenë në mesataren e Këshillit të Evropës duhet një minimum prej 450 gjyqtarësh. Pavarësisht nevojës së qartë për më shumë gjykata dhe magjistratë për të garantuar Shtetin e së Drejtës, institucionet shqiptare tregojnë përkushtim të dobët për përmirësimin e situatës. Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Shkolla e Magjistraturës vendosën së fundmi një kuotë prej vetëm dhjetë kandidatësh të rinj për vitin e ardhshëm akademik, e cila është e pamjaftueshme për të kompensuar ata që largohen për shkak të shkarkimeve apo daljes në pension. Ky numër është shumë më i ulët se kapaciteti i këtij organi trajnues (Shkolla e Magjistraturës), pasi, për shembull, pas disa muajsh, dyzet e pesë gjyqtarë do të hyjnë në sistem pas përfundimit të trajnimit të tyre fillestar me Shkollën. Në vitin 2025, Shkolla e Magjistraturës pranoi vetëm dhjetë kandidatë të rinj. Arsyet e ndryshme të brendshme mund të shpjegojnë refuzimin për të rritur numrin e pranimeve të reja. Në çdo rast, një ngurrim i tillë sinjalizon mungesë angazhimi për të ardhmen e vendit.

Një rrugë sfiduese përpara

Reformat kushtetuese ishin të nevojshme për ndryshimin dhe rimodelimin e sistemit. Nga këto reforma pritej rritja e pavarësisë së institucioneve gjyqësore. Megjithatë, mungesa e kontrollit dhe balances (chek and balance) mund të beje te mendojme se ato kanë rënë në korporatizëm dhe kanë lënë pas dore detyrat e tyre kushtetuese. Ky shqetësim lidhet veçanërisht me Këshillat e Lartë (KLGJ, KLP), të cilët kanë hezituar të ushtrojnë siç duhet kompetencat e tyre të inspektimit dhe sanksionimit nw rastet e procedimeve disiplinore. Nga ana tjetër, roli i Inspektorit të Lartë të Drejtësisë është një shembull i mirë i pavarwsisw nw angazhimin ndaj reformave. Gjithashtu, fokusi i shtuar në drejtim tw organeve tw qeverisjes gjyqësore ka sjellë neglizhencë ndaj gjykatave tw zakonshme Burimet dhe infrastruktura në dispozicion të institucioneve të larta të drejtësisë janë në kontrast me kushtet e dobëta të gjykatave. P.sh, gjatë njëzet viteve të fundit, Shqipëria nuk ka arritur të implementojë një sistem të unifikuar të menaxhimit të çështjeve.

In recent decades, the European Union has invested millions of euros in the Albanian justice system. However, despite the considerable financial contribution from European taxpayers, (mainly in the form of technical assistance provided by well-paid experts) the impact on the lives of Albanian citizens has been minimal. The lack of a clear vision for the use of resources and the Union’s inability to set clear and effective priorities have diminished the potential benefits of this important investment, which is crucial for securing Albania’s future. Currently, without a deeper commitment to high-level judicial institutions, the Albanian judiciary remains below the standards of quality and efficiency expected of a future EU member and demanded by society. While efforts to fight corruption have been commendable and deserve recognition, it is now imperative to focus on rebuilding a credible and functioning justice system. This task is challenging and all stakeholders need to reassess their roles in ensuring the rule of law in the country. The risk of Albania turning into a "failed" state has not yet been completely ruled out.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×