On the surface, they resemble ordinary news portals, but behind the bombastic headlines lies a coordinated fraud scheme run by North Macedonia, which, according to experts, is seriously violating privacy and trust in serious media.
The phenomenon of 'fake news' factories gained momentum and became internationally known in 2016, when a small town in North Macedonia became one of the epicenters of the production of digital disinformation during the US presidential election.
At that time, young local people discovered that they could generate huge profits through Google AdSense by creating websites with fabricated and sensational news, mostly pro-Donald Trump, which went viral on Facebook. The news had no political agenda, but simply financial purpose.
The 2016 episode appears to have left behind a ‘business model’ in North Macedonia that, although it has changed form, continues to rely on fake news or clickbait headlines. BIRN found over 25 Facebook pages, with branches on YouTube and TikTok, which use “Affiliate Marketing Scams” (deceiving consumers through intermediaries) to sell “medicines” or collect clicks, controlled from North Macedonia. Most of the pages target Albanian-speaking readers, although some of them publish in English.
“Affiliate Marketing Scams” is a form of cybercrime where fraudsters abuse the legitimate marketing model to make money dishonestly. Detailed analysis of Facebook transparency data and page source code reveals a sophisticated network.
For cybersecurity and mass media experts, these structures are quite dangerous; they simultaneously violate the privacy of victims, their wallets, but also the public's trust in serious media.
Bardhyl Jashari, executive director of the Metamorphosis Foundation in North Macedonia – a media organization that promotes human rights online, told BIRN that the concrete consequences of these platforms included the degradation of “the standard of information and the role of the media in a democratic society”.
"When people realize they have been deceived by a 'patriotic' site, they become cynical even towards serious media," said Jashari.
Security expert Besmir Semanaj says the amount of information these sites collect is worrying.
“These proxy servers analyze the visitor's device, location, click source, and behavior in real time to understand whether it is a real user or a platform control system,” he notes.
Fraud network
Të dhënat e siguruara nga BIRN për rreth 25 faqe në rrjetin social Facebook tregojnë se ky ekosistem dezinformues nuk është sporadik. Ai menaxhohet nga një grup i strukturuar administratorësh të vendosur në Maqedoninë e Veriut dhe në disa raste me partnerë në Itali, Gjermani, Vietnam apo SHBA.
Dy prej faqeve, “Media Shqiptare” dhe “Live News”, shfaqin një model bashkëpunimi hibrid me dy administratorë në Maqedoni dhe një në Itali.
Kjo strukturë sugjeron përdorimin e vendndodhjeve në BE për t’i dhënë besueshmëri faqes para algoritmeve të Facebook-ut dhe rrjeteve të reklamave, ndërsa operacioni real kryhet nga Ballkani. Ndërkohë, tre faqe, klone të njëra-tjetrës me emrin “Usa Story” menaxhohen nga persona në Maqedoninë e Veriut, Kosovë dhe SHBA. Këto faqe publikojnë kryesisht në anglisht në Facebook, por nëse ndjek linqet dhe gërmon në webfaqe, aty gjen edhe postime në shqip në po të njëjtin model.
Pavarësisht emrit dhe gjuhës kryesore, këto faqe publikojnë materiale dhe i lidhin lexuesit me një grup prej 5-6 linqesh që të devijojnë në faqe ku gjenden reklamat për ilaçe. Bazuar në lidhjet që u ofrohen lexuesve për të klikuar, faqet e identifikuara ndahen në 3 grupe që duket se veprojnë veç e veç.
Grupi i parë, që në Youtube publikon me emrin “Jetë & Stil”, përdor faqe si “Mergimi Shqiptar” dhe “Gazeta Insajd” për të drejtuar audiencën tek portali lifestories99.com dhe kanali YouTube me bazë në Gjermani, nën menaxhimin e 6-7 administratorëve.
Grupi më masiv, “TimeforLon”, mobilizon faqe të shumta si Lajm24, Mesazhi dhe Gazeta Zëri për të shpërndarë linqe të miimall.com dhe bilgiliyor.com, si dhe kanalin e YouTube “Timeforlon” në SHBA, duke angazhuar ekipe prej 4-8 personash për çdo faqe, të gjithë në Maqedoninë e Veriut.
Së fundmi, grupi “Viral Stories” operon përmes “Media Shqiptare” për të ushqyer viralsstories.com. Edhe faqet e këtij grupi menaxhohen në Maqedoninë e Veriut.
Analiza e kodit të webfaqeve ku të drejtojnë publikimet në rrjetet sociale tregon se qëllimi final janë linqet në të cilat shiten ilaçe çudibërëse me çmime oferte. Faqet ku drejtohet trafiku janë mbushur me dëshmi të rreme doktorësh.
Përqendrimi i tyre në Maqedoninë e Veriut, është sipas Jasharit, pasojë e eksperiencës së krijuar dhe e kompleksitetit të rasteve, ku pavarësisht legjislacionit penalizues për krimin kibernetik, ndjekja penale është e vështirë.
“Pra, vakumi ligjor këtu shpesh nuk është mungesë totale e ligjeve, por një zonë e pambuluar, kur audienca dhe dëmi janë jashtë vendit,” tha ai.
Sipas tij, kjo situatë lë të mjegullt se kush është përgjegjës, duke krijuar një “parajsë” për këtë aktivitet.
“Pra, “parajsa” nuk është se këtu gjithçka është e lirë dhe pa rregulla. “Parajsa” është sepse ky kombinim, kosto e ulët, përvoja e krijuar, rrjetet ndërkombëtare, dhe zbatimi i vështirë i ligjeve, e bëjnë rrezikun relativisht të ulët, ndërsa fitimin relativisht të lartë,” tha ai.
Sofistikimi teknik
Faqet në fjalë përdorin thuajse të njëjtat imazhe dhe të njëjtat metoda. Kodi burimor i faqeve tregon praninë e gjurmuesve agresivë të reklamave, si adstrktrk3.top, të cilët shërbejnë për të ridrejtuar përdoruesit ose për të regjistruar klikime të rreme.
Webfaqet përdorin kryesisht platformën WordPress e kamufluar me një dizajn gjenerik të një blogu dhe në shumicë janë aktive prej vetëm pak muajsh. Ky grup identifikohet si Portali Aurora dhe përdor kryesisht faqe Facebook që duket sikur merren me informacion, përfshi kopjimin e titujve të njohur si Koha Ditore.
Eksperti i sigurisë, Besmir Semanaj i tha BIRN se faqet edhe pse në dukje të thjeshta kanë një nivel të lartë sofistikimi, që nga një anë synon të mashtrojë platformat si Facebook për të ndaluar bllokimin, dhe në anën tjetër, synon mashtrimin e individëve që bien pre e reklamave. “Kodi i rrezikshëm shpesh është i integruar përmes plugin-eve të modifikuara, skripteve JavaScript të obfuskuara ose rregullave të ridrejtimit në server, të cilat aktivizohen vetëm për segmente të caktuara vizitorësh”, thotë Semanaj.
Sipas tij, sofistikimi nuk qëndron te dizajni apo përmbajtja vizuale “por te aftësia për të kontrolluar dhe manipuluar trafikun, për të ndryshuar shpejt domenet dhe për të fshehur sjelljen reale të faqes nga platformat monitoruese”.
Semanaj thotë shpërndarja e adminëve në disa vende dhe përfshirja në faqe e adminëve nga vende të BE-së shërben si një mekanizëm maskimi teknik dhe operacional.
“Duke përdorur IP, llogari dhe akses nga vende të ndryshme, rrjeti krijon përshtypjen e një strukture legjitime ndërkombëtare”, tha ai.
Internacionalizimi është edhe sipas Jasharit, një prej elementëve që u mundëson përfituesve pas këtyre faqeve të fshihen.
“Kjo krijon mjegull: kur diçka shkon keq, është e vështirë të thuash shpejt kush është përgjegjës, a është kompania në SHBA, operuesit në Maqedoninë e Veriut, partnerët apo shërbimet ndërmjetëse”, tha ai.
Faqe të blera apo vjedhura
Ky rrjet i identifikuar nuk investon në prodhime mediatike dhe as në rritjen e ndjekësve përmes materialeve të publikuara; ai ka investuar në blerjen e audiencave të gatshme apo ndryshim destinacioni të faqeve të krijuara më herët, kryesisht me motive fetare apo për të shpërndarë meme.
Faqja që sot njihet si “Gazeta Zëri” me 45,000 ndjekës, e nisi jetën në vitin 2016 si “Musliman Elhamdulilah”. Pasi mblodhi mijëra besimtarë, ajo u transformua në “Ramazani Muaji i Bekuar”, më pas në “Video Interesante”, për të përfunduar sot si një portal lajmesh që ushqen faqet e reklamave. E njëjta histori është pas faqes me emrin “Mesazhi”.
The people behind these pages have no religious bias. One of the pages is “I Belong to Jesus”; it publishes mostly fictional “drama” in English, accompanied by videos produced with artificial intelligence and, ironically, fake news about the 2016 US elections. Meanwhile, in other cases the pages have been taken over or hijacked by users in Asia. The “Live News” page was originally created in Bangladesh as a school page, before becoming a propaganda tool for an Albanian audience.
The “Lajm24” page with 77,000 followers began its journey bearing the name of drug trafficker “Pablo Escobar,” before becoming an “information” source. The pages have changed URL addresses where advertisements are placed several times.
For Semanaj, this practice is also part of technical camouflage.
"So-called 'zombie' pages and accounts usually have a legitimate previous history, such as abandoned portals or pages originally created for entirely different purposes, often in Asia," he said.
For his part, researcher Erlis Çela points out that using pages that previously had legitimate content makes it much more difficult for the reader to identify the fraud.
"Following (a page) is often linked to habits and behaviors that we as an audience create in relation to media and information consumption and not to verification as a preventive behavior against disinformation," Çela said.
According to him, people follow a page and trust it because they have been following it for a long time, but when it changes name and habits, it is difficult to distinguish from a part of the audience.
"When a news site changes its name and mission, part of the audience is unable to recognize the change," said Çela, adding that trust is mistakenly transferred to the information channel Facebook, Instagram or other channels.
Jashari also emphasizes this.
"This tactic is among the most dangerous, because it turns faith, especially religious or patriotic faith, into fertile ground and infrastructure for manipulation. The moment a legacy site with a "ready" audience changes ownership or orientation, the public does not realize that they are consuming a completely different product," he said.
Meanwhile, in addition to Facebook and the Web, the scheme has also been extended to YouTube and TikTok to maximize profits. For example, the “Media Shqiptare” page promotes the @LEIDSSTORY channel, which has over 21 thousand subscribers and nearly 10 million views with a declared location in North Macedonia./ BIRN