In late 2015, the Kremlin scored a key victory when it launched a military intervention in Syria to save the rapidly collapsing regime of then-Syrian President Bashar al-Assad and consolidate its role as a major player in the Middle East.
But ten years later, Assad has been ousted from power, and a series of pivotal events – most recently the US-brokered ceasefire agreement between Israel and Gaza – are dispelling that impression.
"Russia has not been so diplomatically sidelined in the Middle East since its intervention in Syria in 2015," said Hanna Notte, director for Eurasia at the James Martin Center for Nonproliferation Studies.
This diminished status was highlighted in Egypt on October 13, when US President Donald Trump co-chaired a summit attended by leaders of more than 20 countries aimed at finalizing a permanent ceasefire in Gaza. Russia was absent from the diplomatic gathering, and Russian Foreign Minister Sergei Lavrov told reporters that Moscow was not invited.
This came after the Kremlin canceled a planned summit with Arab leaders that was scheduled to take place later this week in Moscow. Bloomberg, citing sources with knowledge of the matter, reported that the real reason for the cancellation of the summit was that too few leaders had confirmed their attendance.
European officials, speaking on condition of anonymity, also told Radio Free Europe that the agreement and the cancellation of the summit show that Russia's influence in the Middle East is currently waning.
“This was definitely another sign that Russia’s role in the region is diminishing,” a European Union official who deals with Russia and Eurasia told Radio Free Europe. “The cancellation of the summit is another sign. Only two leaders – from Syria and Iran – had agreed to go” to Moscow.
Another EU diplomat told Radio Free Europe that Russia's absence from the summit in Egypt marked "a victory for the West."
"Seeing American, Arab and Western leaders on the podium and no Russian – or Chinese – role in all of this was truly a unique sight," an EU diplomat told Radio Free Europe.
Moscow faces a rapidly changing Middle East
This comes as Russian prestige has suffered a series of blows in the Middle East in recent years, as Moscow has prioritized the invasion of Ukraine, which is almost in its fourth year.
Assad, for whom Russia, in collaboration with Iran, intervened militarily during the Syrian civil war, was ousted from power in late 2024 and then fled to Moscow.
Sulmet e 7 tetorit 2023 të Hamasit – grupit palestinez të shpallur organizatë terroriste nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian – që nxitën luftën Izrael-Gazë e vendosën Moskën përballë sfidave të reja diplomatike me Tel Avivin, pasi Moska kishte kaluar dekada të tëra duke ndërtuar raporte strategjike.
Më pas ndodhën sulmet ajrore amerikane dhe izraelite ndaj Iranit në qershor, që e lanë Teheranin – partnerin kryesor të Moskës në rajon – të dobësuar ushtarakisht dhe e bënë Rusinë hezituese për ta furnizuar Teheranin me më shumë armë.
Sipas analistëve, kjo është pjesë e një llogaritjeje të re politike nga Moska, e cila mbetet e përqendruar në luftën në Ukrainë dhe ka pak burime strategjike për t’i shpërndarë në rajonet e tjera të botës.
“Është çështje kapaciteti”, tha Notte. “Qoftë paaftësi apo mungesë vullneti, Rusia thjesht ka më pak burime ushtarake për t’i angazhuar diku tjetër”.
Ngecjet diplomatike me të cilat po përballet Moska i shtohen një rrjeti të ndërlikuar partneritetesh dhe nevojash strategjike në të cilin po navigon Rusia në Lindjen e Mesme.
Rusia prej kohësh ka pasur raporte të forta me Iranin. Moska mbetet një nga investitorët e huaja kryesore dhe furnizuese armësh për këtë shtet, teksa Teherani e ka ndihmuar Kremlinin me dronë gjatë vitit të parë të pushtimit të Ukrainës, duke e ndihmuar edhe me ndërtimin e një fabrike në Rusi për prodhimin e fluturakeve pa pilot.
Megjithatë presidenti rus, Vladimir Putin, ka synuar që të zhvillojë raporte më të thella me shtetet e Gjirit sikurse me Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabinë Saudite, që janë dy partnere gjithnjë e më të rëndësishme për Moskën të cilat nuk do të preferonin një Iran më të fuqishëm.
Kjo e ka lënë Moskën në një pozitë të vështirë, teksa përpiqet të mbështesë partnerin e saj kryesor në rajon dhe njëkohësisht synon të ruajë raportet me shtetet e Gjirit, të cilat kanë qenë vendimtare për mbijetesën e Moskës përballë sanksioneve që Perëndimi i ka vendosur pas nisjes së pushtimit të Ukrainës.
E dobësuar, por jo e rrëzuar
Përderisa marrëveshja e fundit mes Izraelit dhe Gazës shënon një arritje diplomatike, një marrëveshje afatgjatë për paqe të qëndrueshme ende nuk është e sigurt se mund të arrihet.
Notte shtoi se, ndonëse roli i Rusisë në rajon mund të jetë në rënie krahasuar me kulmin që kishte pas ndërhyrjes në Siri, përjashtimi i saj nga samiti nuk do të thotë se Moska nuk do të mbetet një aktore e rëndësishme në Lindjen e Mesme.
“Edhe sikur Rusia të mos ishte e zënë me luftën në Ukrainë, ndoshta nuk do të ishte një aktore e rëndësishme në çështjen Izrael-Palestinë”, tha Notte. “Roli i Moskës në çështjen Izrael-Palestinë ka qenë mjaft i kufizuar që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë”.
Dhe, përderisa Rusia përballet me pikëpyetje lidhur me të ardhmen e saj në Lindjen e Mesme, Moska ka arritur që të shpëtojë copëza të statusit të saj në Siri.
Russia has somewhat defied predictions after Assad's fall, maintaining its naval facility in Tartus and air base in Hmeimim, Syria, while using its influence as a permanent member of the United Nations Security Council to build positive relations with the government of interim Syrian President Ahmed al-Sharaa.
Sharaa personally welcomed a high-level delegation from Moscow last month, and in an October 12 interview with CBS, al-Sharaa appeared to leave open the possibility of forging closer ties with Moscow in the future.
"Engaging in a conflict with Russia at this time would be extremely costly for Syria. Nor would it be in the country's interest," he said./ REL