Differences over Russian policy have divided the four countries of the Visegrad group. But Slovakia now wants to revive the Central European alliance - despite all the tensions between its members.
A do të kthehet Grupi i Vishegradit (V4) në skenën e politikës ndërkombëtare? Ky grupim jozyrtar i katër shteteve të Evropës Qendrore takohej rregullisht që nga krijimi i tij në vitin 1991. Pas një pushimi disa mujor, në fund të shtatorit 2022 u zhvillua një takim i Ministrave të Mbrojtjes të Republikës Çeke, Sllovakisë, Polonisë dhe Hungarisë. Në fillim të tetorit, presidentët e V4 madje u takuan në një samit në Bratislavë, kryeqyteti sllovak.
Pavarësisht nga kjo, është e hapur nëse katër vendet e Vishegradit do të jenë në gjendje të ringjallin bashkëpunimin e tyre të ngushtë të viteve të para. Në vitin 2016, ishte mbi të gjitha refuzimi i përbashkët i një politike evropiane për migracionin dhe azilin që i bashkoi. Por më pas, grupi i Vishegradit rrezikoi të zhytej në parëndësi për shkak të dallimeve në rritje midis qeverive të shteteve anëtare të tij.
Agresioni rus paralizoi Vishegradin
Kriza më e rëndësishme deri sot brenda Grupit të Katërve u shkaktua nga Hungaria në mars 2022, kur ajo refuzoi të mbështeste qartë Ukrainën në luftën e saj kundër agresionit rus. Qeveria e Budapestit vazhdoi kontaktet e saj me Moskën dhe ndaloi transportin e armëve perëndimore që synonin të mbështesnin Ukrainën në territorin hungarez. "Kjo nuk është lufta jonë," tha kryeministri Viktor Orban në korrik në një fjalim në një kongres të përfaqësuesve të pakicave hungareze në qytetin rumun Baile Tusnad. Ai tha se Ukraina nuk mund ta fitonte kurrë luftën me Rusinë dhe se sanksionet e BE kundër Moskës ishin "një plumb në gjurin e saj".
Tre vendet e tjera të V4 u sollën krejt ndryshe: ata ofruan ndihmë shumë të rëndësishme ushtarake dhe humanitare për Ukrainën. Polonia dhe Republika Çeke ishin vendet e para të NATO-s që furnizuan me tanke dhe pajisje të rënda ushtarake qeverinë e Kievit, Sllovakia madje dorëzoi sistemin e mbrojtjes ajrore S300. Në raport me popullsinë e tyre, Polonia dhe Republika Çeke pranuan numrin më të madh të refugjatëve ukrainas të luftës, ndërsa Hungaria pothuajse asnjë. Pas fitores së qartë të partisë Fidesz të Orbanit në zgjedhjet legjislative të prillit 2022, shumë vëzhgues politikë parashikuan fundin e V4. "Rezultati i zgjedhjeve hungareze do të thotë fundi de fakto i grupit të Vishegradit ose ndalimi afatgjatë i tij," i tha radios çeke, për shembull, politologu Josef Mlejnek nga Universiteti Charles në Pragë.
Fillim i ri në Bratislavë
Sllovakia, e cila mban presidencën e Vishegradit deri në korrik 2023, megjithatë është e vendosur të riaktivizojë V4. "Vishegradi është dhe do të mbetet. Ne nuk duam ta shpërndajmë atë," tha për DW Ministri i Jashtëm sllovak Rastislav Kacer, përpara se të shtonte: "Ne duam të punojmë në çështjet ku mund të biem dakord për një linjë të përbashkët. Le të mos e përdorim V4 për gjëra për të cilat nuk biem dakord”. Sipas tij, është e kotë të përpunohen para samiteve evropiane, siç ka ndodhur vitet e fundit, qëndrime për të cilat nuk ka konsensus mes vendeve të Vishegradit. Kacer njoftoi se Sllovakia do të thërrasë një samit të krerëve të qeverive të V4 dhe një takim të ministrave të jashtëm në javët e ardhshme.
Samiti i Presidentëve të Vishegradit, i mbajtur më 11 tetor 2022 në Bratislavë, ishte një mundësi e mirë për të "përmbledhur edhe një herë atë që na bashkon dhe ku kemi dallime", tha presidentja sllovake Zuzana Caputova. "Ne kemi bashkëpunim të pasur në fushën ekonomike dhe kulturore. Aty ku nuk pajtohemi, jam e lumtur që kemi një dialog të hapur, të sinqertë në të cilin mund të biem dakord."
Her Hungarian counterpart Katalin Novak added: "I basically agree. We condemn an attack on a sovereign state, we condemn annexation and we condemn attacks on civilians. These are unacceptable measures, as is the threat of a nuclear conflict." Although Hungary has reservations about anti-Russian economic sanctions, it ultimately supports all EU sanctions packages against the Russian Federation. "And we will continue to do so," Novak added.
The great contradictions continue
However, most observers and diplomats from the Visegrad countries agree that the V4 today have few common interests and that a return to the close cooperation of earlier years is unlikely. "When they approved the first EU energy package, Poland and Slovakia had reservations, and when they approved the second package, Poland and Hungary," said a senior central European diplomat in Brussels.
Vit Dostal of the Czech Association for International Affairs does not see the V4 Presidents' Summit as a breakthrough for the revival of the Visegrad Group. "It's not a turning point," he said in an interview with DW. The meeting of presidents is not really important, the meeting of prime ministers scheduled for the next few weeks, on the other hand, should be decisive. Until then, it would be premature to talk about a new beginning, according to Dostal.
Detoxification of Visegrad
The failure to respect the rule of law and media freedom in Hungary and Poland is a recurring source of conflict within the Visegrad group. Neither the Czech Republic nor Slovakia wants to side with Warsaw and Budapest on this issue and create with them a platform of resistance against Brussels. "We want to detoxify Visegrad," Slovak Foreign Minister Kacer told DW. According to him, the alliance should not become an instrument that divides Europe, but should contribute to European unity. We want to seek solutions that make Europe stronger. "./ DW