On the last Thursday of February, Ndue Prenga, around 70, took up the road to the heart of Thirrë village. He did not receive the announcement that heavy machinery has landed to restart the works for the HEC, which he has been protesting for four years.
"What are we deserters to do, this drop of water that nature has forgiven, they will remove this too. Then how can it be said that there can be a village here, there can be a future, there can be life. Indeed, the firm may exist, but the three villages will be eliminated", says Ndue.
According to Ndue, as residents, they have not been asked what is being built in their village.
"Nobody asked us. Neither for the company, nor for being residents, nor for how much it harms us, nor for how much we earn with these resources, on the basis of which the village was built. But not only our village, but all the villages in the area and all the villages of Albania".
In the first days of February, the heavy machinery of the company "Sang 1" (implementing the project) that is building a HPP and a water factory in the village of Thirrë of Mirdita returned to the field, even though the Administrative Court of Appeal decided to suspend the works in June 2023.
While on September 7, 2023, the Lezhë Enforcement Office implemented the Court's decision to suspend the works.
According to the legal representative of the residents, Elton Laska, the firm has started the works with the claim that the Supreme Court has returned for reconsideration the decision of the Court of Appeal that suspended the works. However, until today, there is no clear decision made available to the residents or the Lezhë Executive Office.
The company appealed our decision to a higher court and a month ago the Supreme Court came out with another decision, where this decision returns the first decision for retrial and gives the Court of Appeal the authority to reconsider this decision for suspension of works. But in no case is this decision annulled, but returned for retrial. Together with the residents, we came here on February 14 and found that the company was at work and was continuing the works by laying the pipelines, opening new roads and continuing the works in its calmness", argues lawyer Laska.
The request of the residents to conduct an on-site inspection was answered by the municipality of Mirdita, which after the inspection noticed that the company had started the works without submitting the legal documentation. Therefore, the municipality of Mirdita fined the company "Lajthiza Invest sh.pk" with 300,000 lek and suspended the works for two months.
“Bashkia ka kërkuar konfirmimin ligjor, zbatimin e ligjit dhe të ligjshmërisë me instancat përkatëse që ka bashkia në dispozicion dhe në këtë kontekst i kemi kërkuar firmës që momentalisht të pezullojë punimet për efekt të paraqitjes së dokumentacioneve e cila duhet të vejë në dispozicion të bashkisë, në mënyrë që ajo të jetë konform ligjit, për zbatimin e ligjshmërisë dhe për të vazhduar punimet. Njëkohësisht edhe banorëve iu kemi kërkuar që të zbatojnë ligjin në kontekstin që të pranojnë ato të cilat janë vendime të ligjshme dhe të respektojmë kuadrin ligjor”,- u shpreh për Citizens Channel, kreu i bashkisë Mirditë Albert Mëlyshi.
Pashk Bajraktari është një nga 168 banorët që ka çuar në gjykatë çështjen e hidrocentralit në Thirrë. Ai rrëfen se ndërtimi i këtij projekti ndikon drejtpërsëdrejti në jetesën e tij në komunitet.
“Fshati është shumë i dëmtuar, sepse ai do të marrë 5 litra ujë në sekond për fabrikën e ujit. Këtu janë shtatë burime uji. Të shtatë burimet e ujit do ti marri dhe fshati do të falimentojë. Ne këtu me këtë ujë kemi jetuar dhe jetojmë përsëri. Këtu në fshatin tonë verës, kemi pas dalë në mal, mblidhnim gështenjat e egra. Me këtë ujë që e marrim nga këtu dhe e çojmë në fshat është 3200 metra largësia. Po ta fusin edhe këtë ujin në tubat, këtu jemi sot në shkurt dhe në verë nuk do të ketë asnjë pikë uji”,-rrëfen Bajraktari.
Sipas Besnik Pacit, banor dhe aktivist i zëshëm kundër këtij projekti, ky nxitim i kompanisë për të vepruar edhe pa leje, kërkon ta bëjë fakt të kryer projektin përpos paligjshmërisë.
“Këta këtu e kanë betejë, me patjetër që të arrijnë te burimet ujore, pra ta lidhin këtë tubacion që është këtu, ta venë në punë HEC-in dhe pastaj të thonë banorët le të vazhdojnë gjyqet edhe të ndjekin procedurat e gjykatave shqiptare që shkojnë 5-10 vjet dhe mirupafshim dhe pastaj nuk ka asnjë lloj të drejte për banorët. Institucionet shtetërore kanë diçka, që thonë banorët ti drejtohen gjykatave”,- argumenton Paci.
Sipas tij, brenda një muaji punimet kanë avancuar, ndërsa banorët i janë drejtuar çdo institucioni lokal e qendror për të ndërhyrë.
“Këtu është gati 2 kilometër rrugë që nuk ka ekzistuar, as këto kanalizime, ku zyra përmbarimore i ka bërë pezullim të punimeve. Të gjitha këto degëzime janë të lidhura me këtë ujëmbledhës që furnizon HEC-in. Gjatë kohës që ishim në gjykata kompania ka pas bërë vetëm 30% të punimeve. Ata i vazhdojnë punimet, i vendosën tubacionet nga ana andej, i mbuluan tubacionet, tani ka mbetur vetëm ky segmenti”,- shprehet besnik Paci.
Ndërsa ktheheshin nga vendi ku po kryheshin punimet, banorët u ndaluan nga policia, pasi sipas tyre kishin marrë informacion për bllokim rruge. Punonjësit e policisë kërkuan që banorët të paraqiteshin në komisariatin e qytetit, mirëpo edhe pse banorët iu dejtuan dyerve të komisariatit për të sqaruar situatën, ata nuk u pritën nga ky institucion.
Katër vite rezistencë gjyqësore dhe qytetare
Prend Përkola, banor i zonës i është bashkuar protestave që prej vitit 2021, ndërsa rrëfen se nuk janë marrë në konsideratë si banorë.
“Tani këta nuk na kanë pyetur fare, kanë bërë një dëgjesë të popullit këtu. Nga këto firma i kanë marrë nëpër fshatra të tjera i kanë mbledhur, jo banorë të fshatit tonë Thirrë. Ne nuk na kanë pyetur fare, kanë bërë një padrejtësi në këtë komunitet. Kur e morëm vesh ne u mblodhën populli, fshati, të gjithë dhe bëmë një kërkesë, bëmë protesta, lajmëruam shtetin sipas dikasterëve që nga qendra administrative, bashkia atëherë ka qenë komunë. Nuk na u vlerësua fare”,- sqaron Prend Përkola.
Ai shton se pas rezistencës qytetare me protesta u detyruan ti drejtohen gjykatave.
“Në 2023-in kemi fituar gjyqin në shkallë të parë, Gjykatën Administrative Tiranë. Na u dha e drejta e banorëve. Edhe në Gjykatën e shkallës së dytë në Apel edhe ajo po ashtu. Erdhi Zyra e Përmbarimit, përfaqësues të bashkisë të qendrës administrative Fan, u ndërrua bashkia, u bënë votat dhe erdhi administratë tjetër. Na kanë mbështetur, këta nuk i dinin të gjitha gjërat që bëhen. Ata nuk u pushuan punimet. Kanë punuar të gjithë natën, mbështetje se të kujt kanë pasur e dinë ata”,-përfundon Prend Përkola.
Kompania që po ndërtonte HEC-in në Thirrë të Mirditës, “Sang 1” SH.P.K mori licencën me një vendim të 26 qershorit të vitit 2019 për aktivitetin e tregtimit të energjisë elektrike për një afat 5-vjeçar.
Banorët e fshatrave Thirrë, Sang dhe Hebë, të ndodhura në afërsi të “Rrugës së Kombit”, si pjesë e Njësisë Administrative Fan në bashkinë Mirditë, protestuan në prill të vitit 2021 kundër ndërtimit të dy hidrocentraleve dhe një fabrike uji.
Banorët nuk u thirrën në dëgjesa publike asokohe nga kompania. Mes të tjerash ata denoncuan edhe faktin se kompania kishte falsifikuar firmat e tyre.
Pas protestës së banorëve, policia shoqëroi 33 protestues dhe arrestoi 4 prej tyre. Sipas policisë shoqërimi u krye për shkak të protestës së paligjshme dhe bllokimit të lëvizjeve të mjeteve në aksin Milot-Morinë.
Në shkurt të 2023-it, Gjykata Administrative e Shkallës së Parë në Tiranë e konsideroi të pavlefshëm vendimin për ndërtimin e hidrocentralit në fshatin Thirrë të Mirditës.
Edhe pse një çështje në proces gjykimi, punimet vijonin dhe si rrjedhojë edhe shfrytëzimi i burimeve ujore të zonës.
Banorët iu drejtuan Gjykatës Administrative për shfuqizimin e lejes për përdorim të burimeve ujore, të dhënë nga Këshilli i Basenit Ujor Mat. Mirëpo, gjatë procesit gjyqësor lejet e shfrytëzimit të burimeve ujore e përfunduan afatin dhe gjykata arsyetoi se nuk mund të shfuqizonte një akt që nuk ka më fuqi.
Në mars të vitit 2022, ata i drejtuan një kërkesë Prefektit të Qarkut Lezhë, Këshillit të Basenit Ujor Mat, Bashkisë Mirditë dhe Njësisë Administrative Fan, ku kërkuan pajisjen e Njësisë Administrative Fan me leje për përdorim të burimit ujor për ujë të pijshëm, për vaditje dhe për blegtori.
According to the residents, this request was not taken into account, since the institutions renewed the water usage permit to the company "Sang 1 sh.pk", while the case was under trial.
In September 2023, the Enforcement Office in Lezhë implemented the decision of the Administrative Court of Appeal dated June 15, 2023 for the suspension of works for the HPP and the water treatment plant.
In February 2024, the company resumes work on the grounds that there is a decision of the Supreme Court to return for reconsideration the decision of the Court of Appeal that suspended the work. But this decision, like other legal documents, have not been made available to the municipality of Mirdita, the residents and the Lezhë Executive Office.