By Etan Nechin – Haaretz
In July, as Israel was engulfed in protests following another broken ceasefire and hostage-taking in Gaza, Prime Minister Benjamin Netanyahu was on his way to address the US Congress.
The visit was presented not only as a show of strength for Netanyahu, but also framed in historical terms.
Experts celebrated his achievement by breaking Winston Churchill's record for the most invitations to address Congress.
During the speech, his fourth, Netanyahu quoted Churchill: “Give us the means and we will finish the job.” This was no coincidence.
Netanyahu, as the son of a historian, has always been deeply concerned with his legacy and self-image.
He has often drawn comparisons between himself and Churchill: as wartime prime minister, author, masterful orator, and a bulwark against fascism. Even after finishing his speech to Congress, Netanyahu stopped by Churchill’s bust for a photo, to make sure the comparison wasn’t lost on anyone. His fans in the media love to push this analogy.
Just last week, right-wing radio host Naveh Dromi delivered a four-minute monologue comparing Netanyahu to Churchill, claiming: “Churchill defeated the Nazis with US support, Netanyahu eliminated the Iranian axis despite the US.”
Yet after a year of fighting, fatalities and displacement, and with an arrest warrant issued for him by the International Criminal Court in The Hague for war crimes and crimes against humanity, Netanyahu's trajectory aligns less with Churchill and more with that of Serbian leader Slobodan Milosevic.
As with Netanyahu, in his early years, Milosevic was not considered an extremist. He started out as an unobtrusive communist functionary. But, like Netanyahu, he cynically enabled and empowered ultra-nationalist movements in Serbia, exploiting their extremism for his own purposes.
The pact he made, believing he could command their loyalty, fell apart as these uncontrollable forces were unleashed from his hands, plunging his nation towards the abyss.
Both Netanyahu and Milosevic departed from the founding ethos of their post-World War II states: in the case of Israel, mamlachti, governing for the sake of the entire nation rather than special interest groups, in the case of Yugoslavia, “brotherhood and unity.”
They recognized the power that could be unleashed by exploiting social tensions to divide and conquer, pitting groups against each other.
Millosheviçi fillimisht u distancua nga ekstremistët serbë, madje duke i dënuar publikisht veprimet e tyre. Në vitin 1995, ai i tha ambasadorit britanik, Sir Ivor Roberts, “Nuk kam fare të bëj me ta. Unë u thashë këtyre të çmendurve se kjo mënyrë e çmendur sjelljeje e diskrediton popullin serb”.
Në mënyrë të ngjashme, Netanyahu dikur u zotua të mos bashkohej kurrë me provokatorin e ekstremit të djathtë Itamar Ben-Gvir ose me lëvizjen e kolonëve të ekstremit të djathtë, duke hedhur poshtë dhe dënuar pikëpamjet e tyre ekstremiste.
Ish-presidenti Reuven Rivlin zbuloi deklaratën e Netanyahu-t: “Jo vetëm që nuk do të sjell në qeveri njerëz që janë ndjekës të Kahane-s (një ideologji fetare sioniste), por as nuk do të fotografohem apo të shoqërohem me ta”.
Netanyahu deklaroi publikisht se Ben-Gvir nuk do të shërbente si ministër në qeverinë e tij dhe madje refuzoi të ndante të njëjtën skenë me të gjatë një ndalese zgjedhore.
Kur fati i tyre politik mori një kthesë, qëndrimi i tyre ndryshoi dhe formimi i një aleance me nacionalistët e dhunshëm u bë mënyra e tyre e vetme për të mbajtur pushtetin.
Netanyahu mbrojti vendimin e tij për të emëruar Ben-Gvir si ministër të sigurisë së brendshme duke i thënë NPR-së, “ai ka modifikuar shumë pikëpamje të tij”, duke shtuar: “Ata po bashkohen me mua. Unë nuk po i bashkohem atyre”.
Pas Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit, Slobodan Millosheviç fillimisht fitoi njëfarë favori në Perëndim, por u përball me sfida të brendshme në rritje. Partia e tij pësoi humbje të konsiderueshme në zgjedhjet e dëmtuara nga parregullsitë. Si përgjigje, ai lëshoi forcat që në fund kryen mizori në Kosovë – ngjarje që në fund provokuan ndërhyrjen dhe bombardimet e NATO-s.
Për Netanyahu-n, sapo problemet e tij ligjore u zmadhuan, ai iu drejtua së djathtës ekstreme, duke e vlerësuar hyrjen e tyre në politikën kryesore si pjesë e një koalicioni të mundshëm qeverisës dhe përfundimisht u pa duke buzëqeshur në një foto fushate me Ben-Gvir.
Të dy gjithashtu hoqën me mjeshtëri fajin nga administratat e tyre, duke e ridrejtuar atë drejt objektivave të tilla si media, disidentët, ligjvënësit, agjitatorët e jashtëm dhe myslimanët.
Pas fitores së tij të papritur pas vrasjes së Rabinit, Netanyahu u transformua menjëherë nga kreu i shtetit në një mbrojtës të vetëshpallur të identitetit hebre.
Komenti i tij famëkeq i një gafe (hot mic) drejtuar një rabini pushtetar – “E majta harroi se çfarë do të thotë të jesh hebre” – e bëri të qartë se ai nuk i dallonte milionat që mbështetën Oslo-n nga milionat që protestonin në rrugë, e lëre më arabët izraelitë, si pjesë e zonës së tij elektorale.
Për të, nuk është vetëm Izraeli kundër Hamasit, por mbështetësit e tij kundrejt shoqërisë liberale kryesore.
Nëse nacionalizmi i Netanyahu-t, si ai i Millosheviçit, buron nga bindjet e përzemërta apo nga oportunizmi i mallkuar, përbuzja e tij e vërtetë për palestinezët dhe arabët është e dukshme. Ashtu si Millosheviçi, ai e percepton veten si një lider në ballë të një lufte kundër Islamit, duke e pozicionuar veten si një mbrojtës i “Perëndimit”.
Ashtu si Netanyahu, Millosheviçi i justifikoi veprimet e tij si mbrojtjen e Evropës nga “hordhitë” myslimane. Ngjashëm me Millosheviçin, Netanyahu ka zotëruar artin e manipulimit të realitetit për mbështetësit e tij, duke i shndërruar humbjet në fitore të perceptuara. Pavarësisht luftërave që ka humbur, ai ka arritur të mbijetojë politikisht duke i riformuluar dështimet si triumf.
Ashtu si Millosheviçi e ktheu humbjen e Kosovës në një fitore ndaj Perëndimit – duke theksuar se Kosova teknikisht mbeti pjesë e Jugosllavisë në vitin 1999, ndërsa de facto humbi kontrollin – Netanyahu ka përdorur taktika të ngjashme. Ai ka theksuar veprimet si vrasja e Sinwar dhe Nasrallah, operacionet bombarduese në Iran dhe veprime të tjera ushtarake për të anashkaluar katastrofën e 7 tetorit dhe vitin pasues të bombardimeve dhe shpërnguljeve si dhe kthimin e Izraelit në një shtet a pariah (një komb që konsiderohet si i dëbuar nga komuniteti ndërkombëtar).
Gjatë sundimit të Millosheviçit, publiku serb u ushqye me një rrjedhë të qëndrueshme të narrativave mediatike rreth sukseseve ushtarake dhe kërcënimit të supozuar të paraqitur nga myslimanët.
Çdo kritikë e luftës ose pranimi i mizorive u hesht sipas ligjeve të rrepta. Ato u hodhën poshtë si jopatriotike, demoralizuese ose tradhtare. Ato pak media që guxuan ta kritikonin u mbyllën, madje edhe redaktorët u vunë në shënjestër.
Përpjekja e Netanyahu-t për të riformuar median izraelite, së bashku me sulmet e tij ndaj gazetarëve dhe mediave kritike, pasqyron një besim – njëjtë si ai i Millosheviçit – se kontrolli i narrativës është thelbësor për ruajtjen e pushtetit, edhe nëse kjo nënkupton shkatërrimin e shtypit të lirë për të heshtur zërat kundërshtarë dhe shqyrtimin e besueshëm.
Aq sa, të dy liderët kultivuan nacionalizëm brutal, regjimet e tyre u karakterizuan/janë gjithashtu të shënuara nga nepotizmi dhe korrupsioni.
Gruaja e Sllobodanit, Mira Marcoviç – sociologe, funksionare qartësisht e vetëshpallur – shihej si një forcë shtytëse pas politikave të tyre të vijës së ashpër dhe rezistencës ndaj lëshimeve, si Sara Netanyahu sot. Po kështu, djemtë e tyre, Yair dhe Marko, u kritikuan si të privilegjuar, duke mishëruar polemika dhe shkëputje ndërsa përfitonin nga pushteti i baballarëve të tyre.
Marko shfrytëzoi një mënyrë jetese luksoze, shmangu shërbimin ushtarak dhe hapi Bambiland, një park argëtimi serb gjatë bombardimeve të NATO-s, ku do të parakalonte me uniformë. Është e vështirë të mos tërheqësh paralele me Yair Netanyahu-n, i cili bridhte në Miami, duke nxitur kundër ushtrisë dhe duke u rreshtuar kah reaksionarëve amerikanë të ekstremit të djathtë, në vend që të jetonte në Izrael.
Por ndoshta mësimi më i rëndësishëm është se një urdhër-arresti nga ICC-ja nuk është një pilulë magjike që do të rrëzojë demagogët populistë. Rënia e Millosheviçit nuk erdhi si rezultat i drejtpërdrejtë i urdhër-arrestit të lëshuar në vitin 1999, por u nxit nga qëndrueshmëria e popullit serb dhe një opozitë e bashkuar që u shfaq pas vitesh vështirësish dhe protestash. Të fortët pa rrugëdalje, janë të rrezikshëm. Me rritjen e protestave, Millosheviçi u bë paranojak dhe fajësoi gjeneralët për lëshimet dhe humbjet.
Siç shkroi Misha Glenny në vitin 1998 në London Review of Books, “dyshimi në rritje i Millosheviçit për ushtrinë e ka bërë atë të mbështetet te grupi i tij personal – forca policore jashtëzakonisht e zgjeruar që përfshin 60-70 mijë burra të mirë-armatosur dhe të mirë-paguar”. Netanyahu nuk kishte nevojë të paguante për kontrollin e policisë. Në vend të kësaj, ai emëroi Ben-Gvir, një ish-shënjestër e Shin Bet, për t’i mbikëqyrur ata. Nën autoritetin e Ben-Gvir, policia është bërë një krah i qeverisë, një milici de facto e rreshtuar me të djathtën ekstreme, duke rrahur familjet e pengjeve, duke arrestuar protestues kundër luftës, duke fortifikuar rezidencën e Netanyahu-t dhe duke shpërndarë armë përmes ministrisë pa mbikëqyrjen e duhur. Pasi ICC-ja lëshoi urdhër-arrest kundër tij, Millosheviç deklaroi: “Unë nuk e njoh gjykatën. Është një mekanizëm politik i krijuar për të asgjësuar popullin serb”.
Në mënyrë të ngjashme, Netanyahu ka shkrirë identitetin e tij personal me atë të Izraelit, duke inkuadruar kritikat për veprimet e tij si një sulm ndaj vetë kombit dhe popullit hebre. “Vendimi antisemitik i Gjykatës Ndërkombëtare në Hagë nuk është asgjë më pak se një gjyq modern i Dreyfus-it. Izraeli kundërshton legjitimitetin e këtij vendimi”, tha kryeministri në një video-fjalim.
Netanyahu, me një frymë të vetme, shndërrohet nga mosbindja Churchilliane në britmën e pafuqishme të një viktime të përndjekur. Edhe pas urdhër-arrestit, Millosheviç u kap pas pushtetit dhe kandidoi për rizgjedhje. Megjithatë, rezistenca e udhëhequr nga të rinjtë fitoi vrull dhe uniteti eventual i opozitës rreth një kandidati të vetëm shkaktoi përpjekjet e Millosheviçit për të sabotuar zgjedhjet, duke shkaktuar zemërim mbarëkombëtar.
Mijëra u mblodhën në Beograd, duke duruar rezistencën e policisë derisa forcat e armatosura filluan të dezertojnë. Një grevë e përgjithshme, e mbështetur nga sindikatat kryesore dhe e inkurajuar nga të larguarit si kryetari i bashkisë së Beogradit, çoi në Revolucionin e Buldozerit.
Përballë humbjes, Millosheviçi më në fund pranoi, megjithëse u përqendrua në një ankesë të vogël: shtëpia e djalit të tij Marko u plaçkit. Pas humbjes së Millosheviçit, Marko u largua drejt Rusisë me nënën e tij, Mira, e cila më vonë tha: “Asgjë nuk kishte më rëndësi”. Kjo i bën jehonë komentit të supozuar të Sara Netanyahu pas humbjes së Benjamin Netanyahu në 1999: “Pse duhet të përpiqemi? Le të ikim dhe ta lëmë vendin të digjet”.
Even after Milosevic's defeat, the new leader, Vojislav Kostunica, was hesitant to hand Milosevic over to The Hague, citing concerns that the court appeared "selective in choosing cases that served its notion of justice."
The turning point for his arrest was corruption, specifically Milosevic's $300 million fraud of the state treasury. A parallel emerges in Benjamin Netanyahu's criminal trial, where charges of bribery, fraud and breach of trust cast a shadow over his leadership.
Both cases illustrate the dangerous intersection between the pursuit of political survival and the willingness to endanger the country’s population and dismantle its institutions in a desperate attempt to hold on to power. When he was eventually ousted and sent to The Hague, many Serbs were shocked. They believed his downfall came from economic struggles and international sanctions, not from the war crimes he orchestrated.
Similarly, under Netanyahu, Israeli politicians have cast the suffering in Gaza as a necessary price for national security, portraying the blockade, military attacks, and humanitarian crises as inevitable. Criticism is often dismissed as anti-Israel, demoralizing, or driven by hidden political agendas.
As in Serbia, this narrative shields the public from confronting the culture of denial and indifference propagated not only by the government but by mainstream politicians more broadly. Some argue that ICC arrest warrants are meaningless because they cannot be enforced, but the idea that Netanyahu could be arrested in London misunderstands the issue. This has always been the case for Israeli society.
As in Serbia and elsewhere, it is up to the people to oust him from power, not foreign courts. Serbs did so by voting him out.
The ICC must provide the moral and political momentum to make this happen in Israel as well. The order is a reminder that supporting Israel does not equal supporting Netanyahu; in fact, it requires you to oppose him.