Fiks Fare followed on Wednesday evening the denunciations about the abuses of agricultural funds, where millions of euros went into the hands of politicians and big companies.
A day after a consultant showed in voice and image the whole scheme of how big businesses had to cheat in order to benefit from these funds, Fiksi stopped at the lists and businesses that have benefited from IPARD II.
The research showed that the AZHBR funds, which are for rural agricultural development, were given selectively. Some entities have benefited and others have not! The Fix group traveled to the village of Tërfuf in Lushnje, where an entity that had received funding was building a modern greenhouse. Meanwhile, his neighbor a few meters away continued with the primitively built greenhouse years ago. The camera of the investigative show also went to a farm, which has applied for the tractor and warehouse support scheme.
"I didn't benefit because they closed the call, they say. I have 1500 chickens and 300 sheep and 200. They gave me sheep and oil, I was looking for a tractor and barn extension. It makes my job easier," he said. He further claimed that he has been dealing with sheep and livestock for 25 years. "I received some small schemes, and those of IPARD, we filled out some documents but they didn't give us" he adds, while he still has hope. "Maybe we will give it to us, we are hopeful", he concludes.
Another resident claims that "the peasant has always been the most damaged layer, the merchant gets half and we only get a quarter". "They also put in the mold because the tall one told us to plant wheat. Planted from 40 hectares and remained in plots. Some companies receive EU money from these, but we are citizens! Only those who have had, those who have invested a lot of money, get it. We are barefoot, here are my boots" - he concludes, as he also shows the tools for grinding corn for chickens and sheep, which are primitive mills.
The Fiks Fare group went to Dimal, one of the areas that has large areas of greenhouses. Even there, the change is visible, where individuals and people who have benefited from funds have built modern greenhouses. Others continue to use the greenhouses they have built for years!
Fiks Fare ka bërë një hulumtim të të gjithë listave që ka publikuar AZHBR-ja. Në listë janë subjekte të mëdha, të cilat janë prej vitesh në sektorin bujqësor dhe blegtoral, ndërkohë që mungojnë njerëzit e thjeshtë, ose më saktë fermerët e thjeshtë. Gazetarët shkuan te disa nga këto firma që kanë përfituar fonde. Fillimisht në Maminas, Shijak, te agroturizëm “Kronos”. Firma ka marrë një shumë 961 mijë euro nga AZHBR-ja. Ka ngritur disa sera, ndërkohë që krahas serave është ndërtuar edhe një bar-restorant apo edhe hotel. Firma “Kronos” është një nga përfituesit më të mëdhenj të tenderëve në Shqipëri. Ka marrë me dhjetëra procedura. Pra, paratë e AZHBR-së kanë shkuar te një firmë dhe pronarë të pasur!
Ndërkohë, disa kilometra më në jug, në Kavajë, është ngritur një serë në mes të qytetit. Por, në vend të produkteve bujqësore, në ato sera të financuara nga AZHBR, qëndronin disa kuaj. Sipas dokumenteve që disponon “Fiks Fare”, firma e cila i ka ngritur këto sera është “KAVALJON”, në pronësi të ish-kryetarit të Bashkisë së Kavajës, Elvis Roshi. Ai u largua nga drejtimi i bashkisë në vitin 2016 me procesin e dekriminalizimit. Në listën e AZHBR-së është kjo firmë, e cila në dy thirrje ka përfituar plot 250 mijë euro.
Lista vijon me subjekte që kanë pronarë firma të mëdha të ndërtimit. “Coast to Coast” është në pronësi të firmës “Gjikuria” në Palasë, Himarë. Kjo firmë ka marrë rreth 150 mijë euro në thirrjen e parë për të bërë një hotel dhe resort. Ndërkohë, një tjetër firmë e madhe e ndërtimit, “Company Riviera”, në pronësi të vëllezërve të ish-deputetit Ndue Kola, është financuar. Megjithëse s’kishte eksperiencë në fushën e bujqësisë, ajo i propozoi AZHBR-së ngritjen e një magazine për grumbullimin dhe seleksionimin e fruta-perimeve. IPARD-i i erdhi në ndihmë me 50% të investimit, duke i ofruar 810.469 euro.
Firma “Agri Balkanika”, ka marrë rreth 100 mijë euro fonde nga AZHBR për ngritjen e një sere. Firma është në pronësi të z. Daniel Shandro. Z. Shandro ka qenë një nga kandidatët e rithemelimit për kryetar të Bashkisë Lushnje. Ndërkohë, firma “Arka Develompent” ka përfituar rreth 170 mijë euro në fushën e akuakulturës. Një nga ortakët e kësaj firme është edhe z. Dael Dervishi, ish drejtor i Agjencisë Kombëtare të Burimeve Natyrore.
Lista vijon me firmën “Bioplant” në Durrës, e cila ka marrë një fond prej 230 mijë eurosh për ngritjen e një vreshti. Pronar është z. Jurgen Dashi, i cili ka qenë kandidat për deputet, ndërkohë ka mbajtur postin e kryeinspektorit të Pyjeve dhe Mjedisit.
Në listën e AZHBR-së përfituar janë nga të gjitha krahët e politikës. Një ndër ta është edhe ish-kandidati i PSD-së për deputet Pashuk Masmalaj, i cili me firmën e tij “CHICKEN LAND” ka përfituar 280 mijë euro për ngritjen e një ferme për qumësht. Firma “Co Casa” në Fier ka përfituar një fond prej 280 mijë eurosh për ngritjen e një sere. Firma është themeluar nga z. Arjon Muça, ish deputet.
Ndërkohë, në Lushnje ndodhet magazina e firmës “Doni Fruits”. Në vitin 2021, deputeti i PS-së, Erion Braçe shkruante në rrjete sociale se pronari i saj ka pikën më të madhe të eksporteve, por me ndihmë të madhe nga qeveria. I ka dhënë afër 100 milionë lekë të reja, plus rrugën nga FSHZH, plus linjë të dedikuar për energjinë, plus linjë të dedikuar për ujin. Kjo firmë është subvencionuar sërish nga AZHBR në shumën e 924 mijë euro.
Një tjetër kandidat për deputet ka përfituar nga fondet e bujqësisë. Elton Ismaili ka marrë nga IPARD një shumë prej 90 mijë eurosh për agroturizëm në Gjirokastër. Përfitues është edhe kompania e z. Armand Duka në Durrës, AIBA, e cila ka marrë një shumë prej 140 mijë eurosh për një impiant për tharjen e glasave. Në listën e përfituesve të IPARD rezulton të jetë edhe Arben Isufaj, një personazh i ndaluar dhe arrestuar disa herë që njihet me emrin “Ben Qimja”. Ai ka përfituar plot 294 mijë euro për ndërtimin e një sere në Dërmenas të Fierit.
Përfituese me 44 mijë euro është edhe zonja Eriona Kokoneshi, bashkëshortja e ish kryetarit të Bashkisë së Divjakës, Fredi Kokoneshi. Paratë do t’i përdorte për ngritjen e një kantine vere. 222 mijë euro ka marrë edhe ish-deputeti Dash Peza për ngritjen e një ferme në Pezë. Rreth 50 mijë euro ka marrë edhe z. Alban Berisha, kunati i Saimir Tahirit për ngritjen e një ferme në Vaqarr. Në listë është edhe firma në pronësi të z. Alban Zusi, ish – zv.ministër i Bujqësisë. Gjithashtu edhe shumë kompani me pronarë që kanë lidhje me zyrtarë të lartë të administratës qendrore apo lokale.
Pas këtij hulumtimi, gazetarët e Fiksit shkuan te zyrat e AZHBR-së në Tiranë duke u ngritur disa pyetje se “përse në këto lista janë personazh të njohur, ish-politikanë, ish-deputetë, ish-drejtorë dhe subjekte të mëdha”. Por, asnjë prej drejtorëve nuk pranoi të japë intervistë.
Në përgjigje, AZHBR thotë se i ka financuar nga 2 apo 3 herë firma të caktuara pasi përmbushin kushtet. Pyetjes se përse në këto liste janë individë apo firma me lidhje politike, kjo Agjenci thotë se çdo firmë ka nënshkruar formularin e konfliktit të interesit. Fiksi e pyeti se përse në këto lista dominohen nga firmat më të mëdha. Përgjigjja e tyre ishte se “përzgjedhja është e përcaktuar në programin IPARD II”.
Po si fituan mbështetje firmat për resorte në bregdet? Sipas tyre, programi nuk mbështet resorte apo vila private, megjithëse disa prej tyre kanë përfituar grante. Fiksi e pyeti AZHBR-në se në çfarë faZë është programi IPARD. Sipas tyre, janë njoftuar shkresërisht nga DG Agri për masën e pezullimit të pagesave të radhës, deri në marrjen e raportit përfundimtar të hetimit administrativ të OLAF.
AZHBR sent a long list to Fiksi, where dozens of firms were found to be in violation. In the list is the entity "Kavaljon", owned by Mr. Elves Roshi. Also, the "Coast to Coast" company in Palasa must return part of the money. In total, 80 firms and entities were found to be in violation. These firms must return an amount of 1.5 million euros. Some of the firms have returned the money, while some others have opened court proceedings.
Fiksi also talked with Mr. Ndoc Faslia, lecturer at the Agricultural University of Tirana. He said that in recent years there has been no support for producers, farmers. "At the center of the support have been the big businesses, tourism, agro-processing and collection. The irony in this support is also the builders. They have no agricultural background. The logic is simple that by giving money to them, large sums are justified, mismanagement is also more easily justified," the lecturer asserts.
He further asserts that 40% of the firms that have been declared winners were established in the last 3-4 years, after 2019 and 2020. "The IPARD schemes were started after 2018. A good part of these entities were established after 2018 They were all created with the idea because someone may have promised them to benefit from these funds. At a time when the real producers, the field producers, have been neglected", he says, while adding that the surface of the land left fallow has increased by 25-30%. "The alarming situation in livestock herds, small herds have been sold", continued Mr. Faslia, saying that the schemes have favored people who are not related to agriculture.
"Of course the lists are public, the people are known, the activity is known. Why they are on the list, through whom they have established connections with the structures of agriculture. I think that in addition to controlling the structures of the EC and DG Agri, the state structures should be set in motion. After it is given to an entity that has no agricultural background at all and grants are given 3-4 times with the excuse that it has a project, it has a financial plan. There is a certain amount. This is a genuine abuse of funds", he concludes.